सूर्यशतकम् - 10 (महाकवि-श्रीमयूरप्रणीतम्)

बन्धध्वंसैकहेतुं शिरसि नतिरसाबद्धसन्ध्याञ्जलीनां
लोकानां ये प्रबोधं विदधति विपुलाम्भोजखण्डाशयेव ।
युष्माकं ते स्वचित्तप्रथितपृथुतरप्रार्थनाकल्पवृक्षाः
कल्पन्तां निर्विकल्पं दिनकरकिरणाः केतवः कल्मषस्य ॥१०॥

अन्वयः– ये शिरसि नतिरसाबद्धसन्धाञ्जलीनां लोकानां विपुलाम्भोजखण्डाशयेव बन्धध्वंसैकहेतुं प्रबोधं विदधति, स्वचित्तप्रथितपृथुतरप्रार्थनाकल्पवृक्षा ते दिनकरकिरणाः युष्माकं कल्मषस्य केतवः निर्विकल्पं कल्पन्ताम् ॥१०॥

व्याख्या– ये दिनकरकिरणाः शिरसि नतिरसेन नम्रतया आबद्धः सन्धाञ्जलिः यैः तेषां नतेन शिरसा नमस्कुर्वतां लोकानां विपुलाम्भोजखण्डाशया बहुपद्मप्रापयाशया इव बन्धध्वंसस्य संसारबन्धनात् मुक्तेः एकहेतुं प्रबोधं जागरणं विदधति कुर्वन्ति, पद्मानां विकासं च कुर्वन्ति, स्वचित्तेषु लोकानां मनस्सु प्रथितानां प्रकटितानां पृथुतरप्रार्थनानां बहूनाम् अभिलाषाणां पूरणे कल्पवृक्षसदशाः ते दिनकरकिरणाः सूर्यस्य रश्मयः युष्माकं कल्मषस्य पापस्य केतवः केतुग्रहसदृशा विनाशकाः निर्विकल्पं निर् नास्ति विकल्पः यस्मिन् तत् निःसन्देहं कल्पन्ताम् भवन्तु । उत्प्रेक्षालङ्कारः ॥१०॥

भावार्थः– ये सूर्यस्य किरणाः प्रातःसन्ध्यादिपु अञ्जलिं बद्धवा नतेन शिरसा नमस्कुर्वद्भ्यः भक्तेभ्यः पूजावसरे प्रदत्तानि बहूनि पद्मानि ग्रहीतुमिव तेषां भवबन्धनच्छेदिकां चेतनां सृजन्ति, पद्मानां विकासं च जनयन्ति, भक्तानाम् अभीष्टपूरणे कल्पवृक्षसदृशाः ते सूर्यकिरणाः युष्माकं पापं विनाशयन्तु ॥१०॥

हिन्द्यर्थः– जो भक्तिसे आनत शिर पर अञ्जलि रखकर प्रणाम करने वालोंसे पूजाके समय मानो अधिक पद्म पानेकेलिए पद्मोंके विकास करते हैं और भक्तोंको भवबन्धनसे छुटकारा देनेकेलिए चैतन्य जाग्रत कराते हैं, उनके अभिलाष पूर्ण करनेकेलिए कल्पवृक्षके समान सूर्यकी वे किरणें आप लोगोके पाप नाश करे॥ १०॥

आङ्ग्लार्थः-- The rays of the Sun as if to get the lotuses awaken the consciousness of the people, open up the lotuses and remove the worldly fetters of those who with folded hands bend their heads in devotion. May those rays which fulfil all the high ambitions like Kalpavrksa destroy your sins incessantly like Ketu.10

తెలుగు అర్థం--
    అవిగో, అరుణ కిరణాలు ఆవిర్భవించాయి. ఆ దివ్య కాంతులు గమనించి ద్విజవరేణ్యులు సంధ్యావందనాదులకు ఉపక్రమించారు. వారు సూర్యునికి అర్థాలనిచ్చి ప్రణవాంజలులు ఘటిస్తున్నారు.
    పద్మపుష్ప సమూహాలు సహృదయ హృదయాలవలె వికసిస్తున్నాయి. అవి ప్రాకృతాది బంధ బంధ విచ్ఛేదకాలు. అవి తత్త్వజ్ఞానానికి కారణాలు. అవి మంగళ సూచకాలు. అవి ముకుళబంధాలు త్రెంచి వికాసాన్ని ప్రకాశాన్ని నాల్గు దిక్కులకు వ్యాపింపచేస్తాయి.
    ఆ సూర్యభగవానుని కరుణకిరణాలు భక్తుల ప్రార్థనలు అలకించి సఫలం చేసే చింతామణులు అవి కామితాలు నెరవేర్చే కమనీయ కల్పవృక్షాలు. అవి నిస్సంశయంగా పాప విధ్వంసకాలు, అజ్ఞాన తిమిరానికి నాశకాలు.
    అవి లోకబంధు విలక్షణ విలోకనాలు, విశ్వ విజయలక్ష్మి బంగారు పతాకాలు.

----------------
आधारपुस्तकस्य परिचयः--
सूर्यशतकम्
व्याख्याकारः—पण्डित श्रीभुवनेश्वर कर शर्मा
व्याख्यानसहकारी—पण्डित श्रीमहेश्वर आचार्य शर्मा
आङ्ग्लानुवादः—दीनबन्धु कर
हिन्द्यनुवादः—कमलालोचन कर
चौखम्बा संस्कृत सीरीज़् अफिस्

మయూర క్రేంకృతి
(మయూరుని సూర్య శతకమునకు గద్యపద్యానుకృతి)
జంధ్యాల వేంకటేశ్వర శాస్త్రి “శాంతి శ్రీ”
ప్రశాంతి నిలయం, పుట్టపర్తి, అనంతపురం జిల్లా