प्रभ्रश्यत्युत्तरीयत्विषि तमसि समुद्दीक्ष्य वीतावृतीन् प्राग्-
जन्तूंस्तन्तून्यथा यानतनु वितनुते तिग्मरोचिर्मरीचीन् ।
ते सान्द्रीभूय सद्यः क्रमविशददशाशादशालीविशालं
शश्वत्सम्पादयन्तोऽम्बरममलमलं मङ्गलं वो दिशन्तु ॥४॥
अन्ययः– प्राक् उत्तरीयत्विषि तमसि प्रभ्रश्यति, जन्तून् वीतावृतीन् समुद्वीक्ष्य तिग्मरोचिः तप्सयथा यान् मरीचीन् वितनुते, सान्द्रीभूय सद्यः क्रमविशददशाशादशालीविशालम् अतनु अम्बरं शश्वत् अलम् अमलं सम्पादयन्तः ते वः मङ्गल दिशन्तु ॥४॥
व्याख्या– प्राक् आदौ उत्तरीयत्विषि उत्तरीयस्य त्विट् इव त्विट् यस्य तस्मिन् उत्तरीयतुल्ये तमसि अन्धकारे प्रभ्रश्यति अदृश्यतां गते, वीतावृतीन् वीता अपगता आवृतिः आवरणं येषां तान् प्राणिनः समुद्वीक्ष्य दृष्ट्वा तिग्मरोचिः तिग्मं तीक्ष्णं रोचिः किरणः यस्य सः सूर्यः तन्तून् यथा सूत्राणीव यान् मरीचीन् किरणान् वितनुते, सान्द्रीभूय घनतां प्राप्य सद्यः तत्क्षणं क्रमविशददशाशादशालीविशालं क्रमेण विशदाः निर्मलाः याः दशाशाः दशदिशः ताः एव दशाली दशापङ्क्तिः तया विशालम् अतनु दीर्घम् अम्बरं वस्त्रम् आकाशं च, शश्वत् सन्ततं नियतरूपेण, अलम् अत्यर्थम् अमलं निर्मलं सम्पादयन्तः ते मरीचयः वः युष्माकं मङ्गलं दिशन्तु । अनुप्रासोपमयोः संसृष्टिः ॥४॥
भावार्थः– सूर्ये उदिते तमः अपसरति । तत् तमः प्राणिनामुत्तरीयमिव कल्पितम् । उत्तरीयाभावात् अनावृताङ्गान् लोकान् विलोक्य सूर्यः स्वकिरणान् प्रसारयति । सूत्रैरिव प्रसृतैः सूर्यस्य किरणैः (गुम्फितं) दशदिग् रूपदशाभिः संलग्नं विशालं, दीर्घं, सुविमलम् अम्बरं निर्मितम्, यैः एवं विहितं त एव सूर्यस्य किरणाः युष्माकं मङ्गलं कुर्वन्तु ॥४॥
हिन्द्यर्थः– पहले उत्तरीयकी भाँति अन्धकार नष्ट होनेके बाद लोगोंको आवरणरहित देखकर सूर्य सूत् की तरह जिन किरणोंको प्रसारित करते हैं, दश दिशाओंको स्पर्श करती हुई एक निर्मल बद्धे कपडोंकी तरह होनेवाले वे किरणे आप लोगोंका मङ्गल करे॥४॥
आङ्ग्लार्थः-- Seeing people bereft of covering as darkness recedes like an upper garment, the Sun spreads its yarn-like rays. Coming together those rays weave a gigantic cloth, whose skirts are the ten quarters, that gradrually become clear. May those rays give you happiness. ॥4॥
తెలుగు అర్థం--
లోకబాంధవుని ఆగమనం తెలిపే తూర్పు రేకులు ఉదయిస్తున్నాయి. ద్విజబృందాలు మేలుకొన్నాయి. మంగళ వాద్యాలు ప్రభాత గీతాలు వినిపస్తున్నాయి. తూర్పు తెల్లవారింది. ఆ దృశ్యం మనోజ్ఞంగా ఉంది. అది చూసి కవీంద్రుడు కమనీయ కల్పన చేశాడు.
ప్రజలంతా పగలంతా శ్రమించి రాత్రి తిమిరోత్తరీయాన్ని దట్టంగా కప్పుకొని గాఢంగా నిద్రపోయాడు. ఆ దుప్పటి నల్లగా నులివెచ్చగా ఉంది. అందువల్ల వారికి ఆ రాత్రి బాగా నిద్ర పట్టింది. ఆ నిద్రలో చీకటి జారిపోయింది. భళ్ళున తెల్లవారింది. గుడ్డలు తొలగిపోవటంతో వారు బట్టబయలయ్యారు.
అప్పుడే వచ్చిన అంశుమాలి ఇది గమనించాడు. సత్వరం సహాయం అందించి వారి మాను కాపాడాలని నిశ్చయించాడు. వెంటనే వేయి చేతులలో వేలకొలది వెలుగు దారాలు వెలువరించి నూతన వస్త్రం అల్లాడు. ఆ నూతననాంబరాలకు దశదిశలు అనే రంగు రంగులు జరీ అంచులు అమర్చాడు. అవి ధగధగ మెరుస్తున్నాయి. ఆదిత్యుడు అనురాగంతో వాటిని ప్రాణికోటిపై కప్పి వాటిని ఆదుకొన్నాడు.
ఆ నూతనాంబరాలు సకల ప్రాణికోటికి శుభదాయకాలు. వాటిని తయారు చేసిన ఆ కిరణాలు మంగళము నొసగుగాక.
----------------
आधारपुस्तकस्य परिचयः--
सूर्यशतकम्
व्याख्याकारः—पण्डित श्रीभुवनेश्वर कर शर्मा
व्याख्यानसहकारी—पण्डित श्रीमहेश्वर आचार्य शर्मा
आङ्ग्लानुवादः—दीनबन्धु कर
हिन्द्यनुवादः—कमलालोचन कर
चौखम्बा संस्कृत सीरीज़् अफिस्
మయూర క్రేంకృతి
(మయూరుని సూర్య శతకమునకు గద్యపద్యానుకృతి)
జంధ్యాల వేంకటేశ్వర శాస్త్రి “శాంతి శ్రీ”
ప్రశాంతి నిలయం, పుట్టపర్తి, అనంతపురం జిల్లా
जन्तूंस्तन्तून्यथा यानतनु वितनुते तिग्मरोचिर्मरीचीन् ।
ते सान्द्रीभूय सद्यः क्रमविशददशाशादशालीविशालं
शश्वत्सम्पादयन्तोऽम्बरममलमलं मङ्गलं वो दिशन्तु ॥४॥
अन्ययः– प्राक् उत्तरीयत्विषि तमसि प्रभ्रश्यति, जन्तून् वीतावृतीन् समुद्वीक्ष्य तिग्मरोचिः तप्सयथा यान् मरीचीन् वितनुते, सान्द्रीभूय सद्यः क्रमविशददशाशादशालीविशालम् अतनु अम्बरं शश्वत् अलम् अमलं सम्पादयन्तः ते वः मङ्गल दिशन्तु ॥४॥
व्याख्या– प्राक् आदौ उत्तरीयत्विषि उत्तरीयस्य त्विट् इव त्विट् यस्य तस्मिन् उत्तरीयतुल्ये तमसि अन्धकारे प्रभ्रश्यति अदृश्यतां गते, वीतावृतीन् वीता अपगता आवृतिः आवरणं येषां तान् प्राणिनः समुद्वीक्ष्य दृष्ट्वा तिग्मरोचिः तिग्मं तीक्ष्णं रोचिः किरणः यस्य सः सूर्यः तन्तून् यथा सूत्राणीव यान् मरीचीन् किरणान् वितनुते, सान्द्रीभूय घनतां प्राप्य सद्यः तत्क्षणं क्रमविशददशाशादशालीविशालं क्रमेण विशदाः निर्मलाः याः दशाशाः दशदिशः ताः एव दशाली दशापङ्क्तिः तया विशालम् अतनु दीर्घम् अम्बरं वस्त्रम् आकाशं च, शश्वत् सन्ततं नियतरूपेण, अलम् अत्यर्थम् अमलं निर्मलं सम्पादयन्तः ते मरीचयः वः युष्माकं मङ्गलं दिशन्तु । अनुप्रासोपमयोः संसृष्टिः ॥४॥
भावार्थः– सूर्ये उदिते तमः अपसरति । तत् तमः प्राणिनामुत्तरीयमिव कल्पितम् । उत्तरीयाभावात् अनावृताङ्गान् लोकान् विलोक्य सूर्यः स्वकिरणान् प्रसारयति । सूत्रैरिव प्रसृतैः सूर्यस्य किरणैः (गुम्फितं) दशदिग् रूपदशाभिः संलग्नं विशालं, दीर्घं, सुविमलम् अम्बरं निर्मितम्, यैः एवं विहितं त एव सूर्यस्य किरणाः युष्माकं मङ्गलं कुर्वन्तु ॥४॥
हिन्द्यर्थः– पहले उत्तरीयकी भाँति अन्धकार नष्ट होनेके बाद लोगोंको आवरणरहित देखकर सूर्य सूत् की तरह जिन किरणोंको प्रसारित करते हैं, दश दिशाओंको स्पर्श करती हुई एक निर्मल बद्धे कपडोंकी तरह होनेवाले वे किरणे आप लोगोंका मङ्गल करे॥४॥
आङ्ग्लार्थः-- Seeing people bereft of covering as darkness recedes like an upper garment, the Sun spreads its yarn-like rays. Coming together those rays weave a gigantic cloth, whose skirts are the ten quarters, that gradrually become clear. May those rays give you happiness. ॥4॥
తెలుగు అర్థం--
లోకబాంధవుని ఆగమనం తెలిపే తూర్పు రేకులు ఉదయిస్తున్నాయి. ద్విజబృందాలు మేలుకొన్నాయి. మంగళ వాద్యాలు ప్రభాత గీతాలు వినిపస్తున్నాయి. తూర్పు తెల్లవారింది. ఆ దృశ్యం మనోజ్ఞంగా ఉంది. అది చూసి కవీంద్రుడు కమనీయ కల్పన చేశాడు.
ప్రజలంతా పగలంతా శ్రమించి రాత్రి తిమిరోత్తరీయాన్ని దట్టంగా కప్పుకొని గాఢంగా నిద్రపోయాడు. ఆ దుప్పటి నల్లగా నులివెచ్చగా ఉంది. అందువల్ల వారికి ఆ రాత్రి బాగా నిద్ర పట్టింది. ఆ నిద్రలో చీకటి జారిపోయింది. భళ్ళున తెల్లవారింది. గుడ్డలు తొలగిపోవటంతో వారు బట్టబయలయ్యారు.
అప్పుడే వచ్చిన అంశుమాలి ఇది గమనించాడు. సత్వరం సహాయం అందించి వారి మాను కాపాడాలని నిశ్చయించాడు. వెంటనే వేయి చేతులలో వేలకొలది వెలుగు దారాలు వెలువరించి నూతన వస్త్రం అల్లాడు. ఆ నూతననాంబరాలకు దశదిశలు అనే రంగు రంగులు జరీ అంచులు అమర్చాడు. అవి ధగధగ మెరుస్తున్నాయి. ఆదిత్యుడు అనురాగంతో వాటిని ప్రాణికోటిపై కప్పి వాటిని ఆదుకొన్నాడు.
ఆ నూతనాంబరాలు సకల ప్రాణికోటికి శుభదాయకాలు. వాటిని తయారు చేసిన ఆ కిరణాలు మంగళము నొసగుగాక.
----------------
आधारपुस्तकस्य परिचयः--
सूर्यशतकम्
व्याख्याकारः—पण्डित श्रीभुवनेश्वर कर शर्मा
व्याख्यानसहकारी—पण्डित श्रीमहेश्वर आचार्य शर्मा
आङ्ग्लानुवादः—दीनबन्धु कर
हिन्द्यनुवादः—कमलालोचन कर
चौखम्बा संस्कृत सीरीज़् अफिस्
మయూర క్రేంకృతి
(మయూరుని సూర్య శతకమునకు గద్యపద్యానుకృతి)
జంధ్యాల వేంకటేశ్వర శాస్త్రి “శాంతి శ్రీ”
ప్రశాంతి నిలయం, పుట్టపర్తి, అనంతపురం జిల్లా
No comments:
Post a Comment