हेलालोलं वहन्ती विषधरदमनस्याग्रजेनावकृष्टा
स्वर्वाहिन्याः सुदूरं जनितजवजया स्यन्दनस्य स्यदेन ।
निर्व्याजं तायमाने हरितिमनि निजे स्फीतफेनाहितश्रीः
अश्रेयांस्यश्वपङ्क्तिः शमयतु यमुनेवापरा तापनी वः ॥४७॥
अन्वयः– हेलालोलं वहन्ती, विषधरदमनस्याग्रजेन सुदूरम् अवकृष्टा, स्यन्दनस्य स्यदेन स्वर्वाहिन्याः जनितजवजया, निर्व्याजं तायमाने निजे हरितिमनि स्फीतफेनाहितश्रीः अपरा यमुना इव तापनी अश्वपङ्किः वः अश्रेयांसि शमयतु ॥४७॥
व्याख्या– हेलया लीलया लोलं चञ्चलं वहन्ती यमुना, अनायासेन रथं वहन्ती अश्वपङ्क्तिश्च, विषधरदमनस्य कालीयदमनस्य कृष्णस्य अग्रजेन बलभद्रेण, विषधराणां सर्पाणां दमनस्य गरुडस्य च अग्रजेन ज्येष्ठभ्रात्रा अरुणेन सुदूरम् अवकृष्टा नीता, स्यन्दनस्य प्रवाहस्य रथस्य च स्यदेन वेगेन, स्वर्वाहिन्याः गङ्गायाः जनितः जवस्य वेगस्य जयः यया सा गङ्गायाः वेगं तिरस्कुर्वन्तीत्यर्थः, निर्व्याजं स्वतः तायमाने वृद्धिंगते निजे स्वकीये हरितिमनि हरिद्वर्णे, स्फीतैः फेनैः आहिता लब्धा श्रीः शोभा यया सा, अपरा तापनी तपनस्य अपत्यं स्त्री तापनी सूर्यतनया यमुना इव, तापनी सौरी अश्वपङ्किः वः अश्रेयांसि अमङ्गलानि शमयतु दूरयतु । उपमालङ्कारः ॥४७॥
भावार्थः– कालीयदमनस्य श्रीकृष्णस्य अग्रजेन बलभद्रेण आकृष्य आनीता, या प्रवाहवेगेन गङ्गायाः वेगं जयन्ती, स्वयं हरिद्वर्णा, फेनैः शोभमाना सूर्यतनया यमुना इव राजमाना, द्रुतं धावन्ती, गरुडाग्रजेन सारथिना अरुणेन परिचालिता, रथवेगेन गङ्गाप्रवाहवेगं जयन्ती, मुखफेनैः युक्ता, हरिद्वर्णा सूर्यस्य अश्वपङ्क्तिः युष्माकम् अमङ्गलं दूरयतु ॥४७॥
हिन्द्यर्थः– लीलासे चञ्चल बहने वाली, कालीय सर्पके दमनकारी भगवान कृष्णके बडे भाईके द्वारा दूर तक ली गयी, प्रवाहके वेगसे गङ्गाकी वेगको जीतने वाली, अपनी नीलवर्ण बढ़नेके साथ बहु फेनसे युक्त अन्य एक यमुनाकी भाँति, शीघ्र दौड़ने वाली, गरुडके बहे भाई अरुणके द्वारा चालित, रथवेगसे गङ्गाको जीतने वाली, मुख फेनसे युक्त हरिद्वर्ण अश्वपङ्क्ति आप लोगोंके अमङ्गल दूर करें ॥४७॥
आङ्ग्लार्थः-- The row of the horses of the Sun like another Yamuna with swollen foams and hightened greenness, lead by the elder brother of the vanquisher of serpents. (Aruna/Balarama), playfully moves on, and outpaces Swargaiiga by the speed of the chariot. May that row of the horses remove your difficulties. 47
తెలుగు అర్థం--
అదిగో! సూర్య తురంగాల వరుస అది సూర్య సుత అయిన యమునానది వలె వస్తున్నది. సూర్య తురంగాలను సూర్యసుతతరంగాలకు ఎన్నో సామ్యాలు.
విషధర దమన అగ్రజుడు అంటే సర్వదమనుడైన గరుత్మంతుని అగ్రజుడు అనూరుడు. అనూరుడి వల్ల సూర్య తురంగాలు నడపబడుతున్నాయి. సూర్య సుత యమున. విషధరదమనాగ్రజుడు కాళీయసర్పదమనుడైన కృష్ణుడు. ఆయన అగ్రజుడైన బలరాముని చేత యమునా నది తరంగాలు ప్రవహింపచేయబడ్డాయి. అచ్చట అశ్వపంక్తికి యమునానదికి శ్లేషతో పోలిక చెప్పబడింది.
సూర్యంతురంగాలు రథవేగాన్ని మించాయి. యమునా తరంగాలు గంగా నదీ వేగం మించాయి. స్యందనం అంటే రథం అనీ సెలయేరు అని శ్లేష. సూర్య తురంగాలు యమునా తరంగాలు రెండూ హరిత వర్ణాలపై తెల్లని నురగను వ్యాపింపచేస్తున్నాయి. గమనశ్రమ వలన రెండూ నురుగులు కక్కుతున్నాయి.
----------------
आधारपुस्तकस्य परिचयः--
सूर्यशतकम्
व्याख्याकारः—पण्डित श्रीभुवनेश्वर कर शर्मा
व्याख्यानसहकारी—पण्डित श्रीमहेश्वर आचार्य शर्मा
आङ्ग्लानुवादः—दीनबन्धु कर
हिन्द्यनुवादः—कमलालोचन कर
चौखम्बा संस्कृत सीरीज़् अफिस्
మయూర క్రేంకృతి
(మయూరుని సూర్య శతకమునకు గద్యపద్యానుకృతి)
జంధ్యాల వేంకటేశ్వర శాస్త్రి “శాంతి శ్రీ”
ప్రశాంతి నిలయం, పుట్టపర్తి, అనంతపురం జిల్లా
स्वर्वाहिन्याः सुदूरं जनितजवजया स्यन्दनस्य स्यदेन ।
निर्व्याजं तायमाने हरितिमनि निजे स्फीतफेनाहितश्रीः
अश्रेयांस्यश्वपङ्क्तिः शमयतु यमुनेवापरा तापनी वः ॥४७॥
अन्वयः– हेलालोलं वहन्ती, विषधरदमनस्याग्रजेन सुदूरम् अवकृष्टा, स्यन्दनस्य स्यदेन स्वर्वाहिन्याः जनितजवजया, निर्व्याजं तायमाने निजे हरितिमनि स्फीतफेनाहितश्रीः अपरा यमुना इव तापनी अश्वपङ्किः वः अश्रेयांसि शमयतु ॥४७॥
व्याख्या– हेलया लीलया लोलं चञ्चलं वहन्ती यमुना, अनायासेन रथं वहन्ती अश्वपङ्क्तिश्च, विषधरदमनस्य कालीयदमनस्य कृष्णस्य अग्रजेन बलभद्रेण, विषधराणां सर्पाणां दमनस्य गरुडस्य च अग्रजेन ज्येष्ठभ्रात्रा अरुणेन सुदूरम् अवकृष्टा नीता, स्यन्दनस्य प्रवाहस्य रथस्य च स्यदेन वेगेन, स्वर्वाहिन्याः गङ्गायाः जनितः जवस्य वेगस्य जयः यया सा गङ्गायाः वेगं तिरस्कुर्वन्तीत्यर्थः, निर्व्याजं स्वतः तायमाने वृद्धिंगते निजे स्वकीये हरितिमनि हरिद्वर्णे, स्फीतैः फेनैः आहिता लब्धा श्रीः शोभा यया सा, अपरा तापनी तपनस्य अपत्यं स्त्री तापनी सूर्यतनया यमुना इव, तापनी सौरी अश्वपङ्किः वः अश्रेयांसि अमङ्गलानि शमयतु दूरयतु । उपमालङ्कारः ॥४७॥
भावार्थः– कालीयदमनस्य श्रीकृष्णस्य अग्रजेन बलभद्रेण आकृष्य आनीता, या प्रवाहवेगेन गङ्गायाः वेगं जयन्ती, स्वयं हरिद्वर्णा, फेनैः शोभमाना सूर्यतनया यमुना इव राजमाना, द्रुतं धावन्ती, गरुडाग्रजेन सारथिना अरुणेन परिचालिता, रथवेगेन गङ्गाप्रवाहवेगं जयन्ती, मुखफेनैः युक्ता, हरिद्वर्णा सूर्यस्य अश्वपङ्क्तिः युष्माकम् अमङ्गलं दूरयतु ॥४७॥
हिन्द्यर्थः– लीलासे चञ्चल बहने वाली, कालीय सर्पके दमनकारी भगवान कृष्णके बडे भाईके द्वारा दूर तक ली गयी, प्रवाहके वेगसे गङ्गाकी वेगको जीतने वाली, अपनी नीलवर्ण बढ़नेके साथ बहु फेनसे युक्त अन्य एक यमुनाकी भाँति, शीघ्र दौड़ने वाली, गरुडके बहे भाई अरुणके द्वारा चालित, रथवेगसे गङ्गाको जीतने वाली, मुख फेनसे युक्त हरिद्वर्ण अश्वपङ्क्ति आप लोगोंके अमङ्गल दूर करें ॥४७॥
आङ्ग्लार्थः-- The row of the horses of the Sun like another Yamuna with swollen foams and hightened greenness, lead by the elder brother of the vanquisher of serpents. (Aruna/Balarama), playfully moves on, and outpaces Swargaiiga by the speed of the chariot. May that row of the horses remove your difficulties. 47
తెలుగు అర్థం--
అదిగో! సూర్య తురంగాల వరుస అది సూర్య సుత అయిన యమునానది వలె వస్తున్నది. సూర్య తురంగాలను సూర్యసుతతరంగాలకు ఎన్నో సామ్యాలు.
విషధర దమన అగ్రజుడు అంటే సర్వదమనుడైన గరుత్మంతుని అగ్రజుడు అనూరుడు. అనూరుడి వల్ల సూర్య తురంగాలు నడపబడుతున్నాయి. సూర్య సుత యమున. విషధరదమనాగ్రజుడు కాళీయసర్పదమనుడైన కృష్ణుడు. ఆయన అగ్రజుడైన బలరాముని చేత యమునా నది తరంగాలు ప్రవహింపచేయబడ్డాయి. అచ్చట అశ్వపంక్తికి యమునానదికి శ్లేషతో పోలిక చెప్పబడింది.
సూర్యంతురంగాలు రథవేగాన్ని మించాయి. యమునా తరంగాలు గంగా నదీ వేగం మించాయి. స్యందనం అంటే రథం అనీ సెలయేరు అని శ్లేష. సూర్య తురంగాలు యమునా తరంగాలు రెండూ హరిత వర్ణాలపై తెల్లని నురగను వ్యాపింపచేస్తున్నాయి. గమనశ్రమ వలన రెండూ నురుగులు కక్కుతున్నాయి.
----------------
आधारपुस्तकस्य परिचयः--
सूर्यशतकम्
व्याख्याकारः—पण्डित श्रीभुवनेश्वर कर शर्मा
व्याख्यानसहकारी—पण्डित श्रीमहेश्वर आचार्य शर्मा
आङ्ग्लानुवादः—दीनबन्धु कर
हिन्द्यनुवादः—कमलालोचन कर
चौखम्बा संस्कृत सीरीज़् अफिस्
మయూర క్రేంకృతి
(మయూరుని సూర్య శతకమునకు గద్యపద్యానుకృతి)
జంధ్యాల వేంకటేశ్వర శాస్త్రి “శాంతి శ్రీ”
ప్రశాంతి నిలయం, పుట్టపర్తి, అనంతపురం జిల్లా
No comments:
Post a Comment