सूर्यशतकम् - 2 (महाकवि-श्रीमयूरप्रणीतम्)

भक्तिप्रह्वाय दातुं मुकुलपुटकुटीकोटरक्रोडलीनां
लक्ष्मीमाक्रष्टुकामा इव कमलवनोद्धाटनं कुर्वते ये ।
कालाकारान्धकाराननपतितजगत्साध्वसध्वंसकल्याः
कल्याणं वः क्रियासुः किसलयरुचयस्ते करा भास्करस्य ॥२॥

अन्वयः– ये भक्तिप्रह्वाय दातुं मुकुलपुटकुटीकोटरक्रोडलीनां लक्ष्मीम् आक्रष्टुकामा इव कमलवनोद्घाटनं कुर्वते, कालाकारान्धकाराननपतितजगत्साध्वसध्वंसकल्याः किसलयरुचयः भास्करस्य ते कराः वः कल्याणं क्रियासुः॥२॥

व्याख्या– ये कराः भक्तिप्रह्लाय भक्त्या प्रह्वः नम्रः तस्मै मुकुलानां पुटम् एव कुटीकोटरं तस्य क्रोडे लीनां स्थितां लक्ष्मीम् आक्रष्टुकामा इव आनेतुम् अभिलषन्त इव कमलवनस्य पद्मवनस्य उद्घाटनम् उन्मीलनं कुर्वते कमलवनं विकाशयन्तीत्यर्थः कालाकारः कुष्णः यमसदृशश्च यः अन्धकारः तस्य आनने पतितं यत् जगत् तस्य साध्वसस्य भयस्य, (भीतिर्भीः साध्वसं भयम्– इत्यमरः), ध्वंसकल्याः ध्वंसे अहर्मुखसदृशाः समर्थाः, (प्रलूषोऽहर्मुखं कल्यमुषः प्रत्युषसी अपि– इत्यमरः), किसलयरुचयः किसलयानां रुचिरिव रुचिः येषां ते नवपल्लवकान्तयः भास्करस्य रवेः ते कराः किरणाः वः युष्माकं कल्याणं मङ्गल क्रियासुः कुर्वन्तु । उत्प्रेक्षानुप्रासोपमानां संसृष्टिः॥२॥

भावार्थः– ये सूर्यस्य कराः भक्तिनम्राय जनाय प्रदातुं लक्ष्मीं कमलवनात् आक्रष्टुकामा इव कमलवनं विकाशयन्ति ये च घनान्धकारे मग्नस्य जगतः भयविनाशकाः भवन्ति, नवपल्लवकान्तयः ते प्राभातिकाः सूर्यस्य किरणाः युष्माकं मङ्गलं कुर्वन्तु॥२॥

हिन्द्यर्थः– जो सूर्यकी किरणं कमलमुकुलके अन्दर रहनेवाली लक्ष्यीको खीचकर भक्तोंको देनेकेलिए कमलवनोंको विकसित करते हैं काले अधेरेमें पतित जगत्का भय दूर करनेमें समर्थ, नये पत्तोंकी तरह लाल दृश्य होनेवाले वे सूर्यकी किरणं आप लोगोंके मङ्गल विधान करे॥२॥

आङ्ग्लार्थः-- The rays of the Sun open up the hordes of lotuses as if to bring out Laksmi, hidden inside the bud-like apartments, for those bending down in devotion. They drive away the fear of the world enveloped in darkness. May those rays having the colour of the tender twigs, bring you happiness. ॥2॥
తెలుగు అర్థం--
    సూర్యుడు తన భక్తుల్ని శ్రీమంతుల్ని చేద్దామని లక్ష్మీదేవి కోసం వెతకసాగాడు. ఈ వెదుకులాటలో సూర్యుడు కాస్త కనుమరుగయ్యాడు. అంతలో అంధకారం వ్యాపించింది. కమలాలు ముడుచుకుపోయాయి. తిమిరాసురుడు లక్ష్మిని నళిన గుహల్లో బందీ చేశాడు. లోకం చీకట్లో చికాకైపోయింది.
    జగచ్చక్షువు అయిన కమలబాంధవుడు లక్ష్మికి విముక్తి కలిగించటం కోసం వీర కంకణం ధరించాడు. ఉపకారానికి ఉపక్రమించాడు. ఆ క్షణమే అంధకారాసురులపై దండెత్తాడు. సహస్ర కిరణాలవంటి బాణాలు వేసి తిమిర సైన్యాన్ని పారద్రోలాడు. తిమిరం మటుమాయమయింది. లోకం భీతిని వదిలింది.
    పద్మవనాలు వికసించాయి. లక్ష్మీదేవి కళకళలాడుతూ భక్తులకై లక్ష్మిని విడిపించటం- భార్యాభర్తలను కలపటం, అంధకారం హరించటం, ఆర్తులను ఆపదల్లో ఆదుకోవటం- ఆదిత్యుడికి అతి సహజగుణాలు.
    లోకమంతా ఉత్సాహకాంతులు వెల్లివిరిశాయి. మంగళతోరణాలు ద్వారాలపై మిలమిలలాడాయి. మామిడి చివురాకు తోరణ కిరణాలు దశదిశలా వ్యాపించాయి. దేవాలయాలో మంగళతూర్య నాదాలు మారుమ్రోగాయి. స్వామి దర్శనమిచ్చాడు. జగత్తుకు మంగళం కలిగింది.
----------------
आधारपुस्तकस्य परिचयः--
सूर्यशतकम्
व्याख्याकारः—पण्डित श्रीभुवनेश्वर कर शर्मा
व्याख्यानसहकारी—पण्डित श्रीमहेश्वर आचार्य शर्मा
आङ्ग्लानुवादः—दीनबन्धु कर
हिन्द्यनुवादः—कमलालोचन कर
चौखम्बा संस्कृत सीरीज़् अफिस्
 

మయూర క్రేంకృతి
(మయూరుని సూర్య శతకమునకు గద్యపద్యానుకృతి)
జంధ్యాల వేంకటేశ్వర శాస్త్రి “శాంతి శ్రీ”
ప్రశాంతి నిలయం, పుట్టపర్తి, అనంతపురం జిల్లా