वज्रिञ्जातं विकासीक्षणकमलवनं भासि नाभासि वह्ने
तातं नत्वाश्वपार्श्वान्नय यम महिषं राक्षसा वीक्षिताः स्थ ।
सप्तीन् सिञ्च प्रचेतः पवन भज जवं वित्तपावेदितस्त्वं
वन्दे शर्वेति जल्पन् प्रतिदिशमधिपान् पातु पूष्णोऽग्रणीर्वः ॥५८॥
अन्वयः– वज्रिन् ईक्षणकमलवनं विकासि जातम्, वह्ने भासि न आभासि, यम तातं नत्वा महिषम् अश्वपार्श्वात् नय, राक्षसाः वीक्षिताः स्थ, प्रचेतः सप्तीन् सिञ्च, पवन जवं भज, वित्तप त्वम् आवेदितः, शर्व वन्दे- इति प्रतिदिशम् अधिपान् जल्पन् पूष्णः अग्रणीः वः पातु ॥५८॥
व्याख्या– वज्रमस्यास्तीति वज्री, तत्सम्बुद्धौ वज्रिन् हे इन्द्र, तव ईक्षणकमलवनं नेत्रपद्मवनं विकासि जातं विकसितम्, हे वह्ने, भासि (सूर्यस्य) रुचि प्रसृतायां न आभासि न दीप्यसे । हे यम, तातं पितरं सूर्यं नत्वा महिषं तव वाहनम् अश्वपार्श्वात् नय अपसारय, यतः अश्वमहिषं परस्परविरोधि, हे राक्षसा; यूयं वीक्षिताः दृष्टाः स्थ, सावधाना भवत । हे प्रचेतः वरुण, सप्तीन् अश्वान् सिञ्च, त्वं जलाधिपः असि, सेचनेन अश्वाः सुस्था व्रजेयुः । हे पवन, जवं भज शीघ्रगामी भव, अनुकूलवातेन अश्वाः सुखं यास्यन्ति, तेषां श्रान्तिश्च अपैष्यति । हे वित्तप कुबेर । त्वम् आवेदितः ज्ञापितः, त्वं शङ्खपद्मादीनां निधीनां रक्षणे अवहितो भव । हे शर्व, शिव, त्वां वन्दे । अष्टमूर्तिधरस्त्वमपि सूर्यरूपोऽसि । इति प्रतिदिशम् अधिपान् दिगीशान् जल्पन् कथयन् पूष्णः सूर्यस्य अग्रणीः अग्रगामी अरुणः वः युष्मान् पातु रक्षतु ॥५८॥
भावार्थः– हे इन्द्र, तव नयनपद्मवनं विकसितम् अग्ने, प्रसृते सूर्यकिरणे न दीप्यसे, यम, पितरं सूर्यं नमस्कृत्य महिषम् अश्वपार्श्वात् नय, यतो महिषः अश्वविरोधी, हे राक्षसाः, यूयं विलोकिताः; हे वरुण, जलाधिपोऽसि, अश्वान् सिञ्च; हे पवन, अनुकूलः सन् शीघ्रं वह, हे धनपते, कुबेर, त्वं ज्ञापितः, निधिसंरक्षणे अवहितो भव; हे अष्टमूर्तिधर, शिव, त्वां वन्दे, इत्थम् अष्ट दिक्पालान् कथयन् यियासुः सूर्यसारथिः अरुणः युष्मान् पातु ॥५८॥
हिन्द्यर्थः– हे इन्द्र तुम्हारे आँख कमल विकसित हो गए हैं; हे अग्नि, प्रभुके (सूर्यके) किरणोंसे तुम्हारी कान्ति दृश्य नहीं होती है; हे यम, पिताजीको प्रणाम करके महिषको अश्वोंके सामनेसे ले जाओ; हे राक्षसों, तुम सबको स्वामी देखलिए; हे वरुण, अश्वोंको सिक्त करो; हे पवन, शीघ्रगामी हो; हे धनपति कुबेर, तुमको हम बोल दिये हैं रक्षणमें सावधान हो; हे शिव, मैं प्रणाम करता है, ऐसे सब दिक्पालोंको कहनेवाले सूर्यसारथि (अरुण) आप लोगोंकी रक्षा करें॥५८॥
आङ्ग्लार्थः-- The precursor of the Sun says, "O Indra, your eyes are wide open like lotuses, O fire, you do not look bright any more after rising of the Sun, O Yama, pay obeisance to your father, and drive the buffalo away from the horses, O Raksasas, you are closely watched, O Pracetas, sprinkle water on horses, O Pavana, enhance your speed; O vittapa (Kubera) your cases have been reported, O Siva, I bow down before you". May he who talks thus to the guardians of each quarter of the sky, protect you. 58
తెలుగు అర్థం--
అడుగో! అరుణసారథి అష్టదిక్పాలకుల్ని తగినట్లు పలుకరిస్తున్నాడు-
ఇంద్రా! సహస్రనేత్రా! నీ వేయికన్నుల కమలాలు వికసించి ప్రకాశిస్తున్నాయి గదా! పాపం! యమధర్మరాజా! మీ తండ్రి వస్తున్నారు. నమస్కరించి నీ మహిష వాహనాన్ని ప్రక్కకు తొలగించు. నైరుతీ! సూర్యభగవానుని దృష్టి మీపై బడింది. శుభం కలుగుతుందిలే.
వరుణా! గుర్రాలు అసలట చెంది దప్పికగొని ఉన్నాయి. కాసిని నీళ్ళు పట్టు. పవనా! నీవు వేగాన్ని అందుకో. కుబేరా! సూర్య స్వామికి నీవు “ఈశ్వరా, నివేదింపబడ్డావు, నీకు నమస్కరిస్తున్నాను” అని అష్టదిక్పాలకులను గురించి పలుకుతున్న సూర్య సారథియైన అరుణుడు మిమ్ము రక్షించుగాక.
----------------
आधारपुस्तकस्य परिचयः--
सूर्यशतकम्
व्याख्याकारः—पण्डित श्रीभुवनेश्वर कर शर्मा
व्याख्यानसहकारी—पण्डित श्रीमहेश्वर आचार्य शर्मा
आङ्ग्लानुवादः—दीनबन्धु कर
हिन्द्यनुवादः—कमलालोचन कर
चौखम्बा संस्कृत सीरीज़् अफिस्
మయూర క్రేంకృతి
(మయూరుని సూర్య శతకమునకు గద్యపద్యానుకృతి)
జంధ్యాల వేంకటేశ్వర శాస్త్రి “శాంతి శ్రీ”
ప్రశాంతి నిలయం, పుట్టపర్తి, అనంతపురం జిల్లా
तातं नत्वाश्वपार्श्वान्नय यम महिषं राक्षसा वीक्षिताः स्थ ।
सप्तीन् सिञ्च प्रचेतः पवन भज जवं वित्तपावेदितस्त्वं
वन्दे शर्वेति जल्पन् प्रतिदिशमधिपान् पातु पूष्णोऽग्रणीर्वः ॥५८॥
अन्वयः– वज्रिन् ईक्षणकमलवनं विकासि जातम्, वह्ने भासि न आभासि, यम तातं नत्वा महिषम् अश्वपार्श्वात् नय, राक्षसाः वीक्षिताः स्थ, प्रचेतः सप्तीन् सिञ्च, पवन जवं भज, वित्तप त्वम् आवेदितः, शर्व वन्दे- इति प्रतिदिशम् अधिपान् जल्पन् पूष्णः अग्रणीः वः पातु ॥५८॥
व्याख्या– वज्रमस्यास्तीति वज्री, तत्सम्बुद्धौ वज्रिन् हे इन्द्र, तव ईक्षणकमलवनं नेत्रपद्मवनं विकासि जातं विकसितम्, हे वह्ने, भासि (सूर्यस्य) रुचि प्रसृतायां न आभासि न दीप्यसे । हे यम, तातं पितरं सूर्यं नत्वा महिषं तव वाहनम् अश्वपार्श्वात् नय अपसारय, यतः अश्वमहिषं परस्परविरोधि, हे राक्षसा; यूयं वीक्षिताः दृष्टाः स्थ, सावधाना भवत । हे प्रचेतः वरुण, सप्तीन् अश्वान् सिञ्च, त्वं जलाधिपः असि, सेचनेन अश्वाः सुस्था व्रजेयुः । हे पवन, जवं भज शीघ्रगामी भव, अनुकूलवातेन अश्वाः सुखं यास्यन्ति, तेषां श्रान्तिश्च अपैष्यति । हे वित्तप कुबेर । त्वम् आवेदितः ज्ञापितः, त्वं शङ्खपद्मादीनां निधीनां रक्षणे अवहितो भव । हे शर्व, शिव, त्वां वन्दे । अष्टमूर्तिधरस्त्वमपि सूर्यरूपोऽसि । इति प्रतिदिशम् अधिपान् दिगीशान् जल्पन् कथयन् पूष्णः सूर्यस्य अग्रणीः अग्रगामी अरुणः वः युष्मान् पातु रक्षतु ॥५८॥
भावार्थः– हे इन्द्र, तव नयनपद्मवनं विकसितम् अग्ने, प्रसृते सूर्यकिरणे न दीप्यसे, यम, पितरं सूर्यं नमस्कृत्य महिषम् अश्वपार्श्वात् नय, यतो महिषः अश्वविरोधी, हे राक्षसाः, यूयं विलोकिताः; हे वरुण, जलाधिपोऽसि, अश्वान् सिञ्च; हे पवन, अनुकूलः सन् शीघ्रं वह, हे धनपते, कुबेर, त्वं ज्ञापितः, निधिसंरक्षणे अवहितो भव; हे अष्टमूर्तिधर, शिव, त्वां वन्दे, इत्थम् अष्ट दिक्पालान् कथयन् यियासुः सूर्यसारथिः अरुणः युष्मान् पातु ॥५८॥
हिन्द्यर्थः– हे इन्द्र तुम्हारे आँख कमल विकसित हो गए हैं; हे अग्नि, प्रभुके (सूर्यके) किरणोंसे तुम्हारी कान्ति दृश्य नहीं होती है; हे यम, पिताजीको प्रणाम करके महिषको अश्वोंके सामनेसे ले जाओ; हे राक्षसों, तुम सबको स्वामी देखलिए; हे वरुण, अश्वोंको सिक्त करो; हे पवन, शीघ्रगामी हो; हे धनपति कुबेर, तुमको हम बोल दिये हैं रक्षणमें सावधान हो; हे शिव, मैं प्रणाम करता है, ऐसे सब दिक्पालोंको कहनेवाले सूर्यसारथि (अरुण) आप लोगोंकी रक्षा करें॥५८॥
आङ्ग्लार्थः-- The precursor of the Sun says, "O Indra, your eyes are wide open like lotuses, O fire, you do not look bright any more after rising of the Sun, O Yama, pay obeisance to your father, and drive the buffalo away from the horses, O Raksasas, you are closely watched, O Pracetas, sprinkle water on horses, O Pavana, enhance your speed; O vittapa (Kubera) your cases have been reported, O Siva, I bow down before you". May he who talks thus to the guardians of each quarter of the sky, protect you. 58
తెలుగు అర్థం--
అడుగో! అరుణసారథి అష్టదిక్పాలకుల్ని తగినట్లు పలుకరిస్తున్నాడు-
ఇంద్రా! సహస్రనేత్రా! నీ వేయికన్నుల కమలాలు వికసించి ప్రకాశిస్తున్నాయి గదా! పాపం! యమధర్మరాజా! మీ తండ్రి వస్తున్నారు. నమస్కరించి నీ మహిష వాహనాన్ని ప్రక్కకు తొలగించు. నైరుతీ! సూర్యభగవానుని దృష్టి మీపై బడింది. శుభం కలుగుతుందిలే.
వరుణా! గుర్రాలు అసలట చెంది దప్పికగొని ఉన్నాయి. కాసిని నీళ్ళు పట్టు. పవనా! నీవు వేగాన్ని అందుకో. కుబేరా! సూర్య స్వామికి నీవు “ఈశ్వరా, నివేదింపబడ్డావు, నీకు నమస్కరిస్తున్నాను” అని అష్టదిక్పాలకులను గురించి పలుకుతున్న సూర్య సారథియైన అరుణుడు మిమ్ము రక్షించుగాక.
----------------
आधारपुस्तकस्य परिचयः--
सूर्यशतकम्
व्याख्याकारः—पण्डित श्रीभुवनेश्वर कर शर्मा
व्याख्यानसहकारी—पण्डित श्रीमहेश्वर आचार्य शर्मा
आङ्ग्लानुवादः—दीनबन्धु कर
हिन्द्यनुवादः—कमलालोचन कर
चौखम्बा संस्कृत सीरीज़् अफिस्
మయూర క్రేంకృతి
(మయూరుని సూర్య శతకమునకు గద్యపద్యానుకృతి)
జంధ్యాల వేంకటేశ్వర శాస్త్రి “శాంతి శ్రీ”
ప్రశాంతి నిలయం, పుట్టపర్తి, అనంతపురం జిల్లా
No comments:
Post a Comment