बिभ्राणा वामनत्वं प्रथममथ तथैवांशवः प्रांशवो वः
क्रान्ताकाशान्तरालास्तदनु दशदिशः पूरयन्तस्ततोऽपि ।
ध्वान्तादाच्छिद्य देवद्विष इव बलितो विश्वमाश्वश्नुवानाः
कृच्छ्राण्युच्छ्रायहेलोपहसितहरयो हारिदश्वा हरन्तु ॥७॥
अन्वयः– प्रथमं वामनत्वं बिभ्राणाः अथ तथैव प्रांशवः, तदनु क्रान्ताकाशान्तरालाः ततोऽपि दशदिशः पूरयन्तः, देवद्विषः बलित इव, विश्वं ध्वान्तात् आच्छिद्य आशु अश्नुवानाः उच्छ्रायहेलोपहसितहरयः हारिदश्वाः अंशवः वः कृच्छ्राणि हरन्तु ॥७॥
व्याख्या– प्रथमम् आदौ, वामनत्वं बिभ्राणा दधतः, अथ अनन्तरं तथैव, प्रांशवः दीर्घाः, तदनु तदनन्तरं, क्रान्ताकाशान्तरालाः क्रान्तम् आकाशस्य अन्तरालं यैः ते, आकाशाभ्यन्तरं प्रसरन्तः ततः अपि दशदिशः पूरयन्तः व्याप्नुवन्तः, देवद्विषः देवशत्रोः बलितः इव, विश्वं ध्वान्तात् आच्छिद्य अन्धकारात् आकृष्य, आशु शीघ्रम्, अश्नुवानाः व्याप्नुवन्तः, उच्छ्रायहेलोपहसितहरयः उच्छ्रायेण महत्त्वेन हेलया उपहसितः, हरिः वामनावतारी विष्णुः, यैः ते हारिदश्वाः हरितः अश्वा यस्य सः हरिदश्वः सूर्यः तस्य इमे हारिदश्वाः, अंशवः किरणाः, वः युष्माकं, कृच्छ्राणि कष्टानि, हरन्तु विनाशयन्तु। उपमाव्यतिरेकयोः संसृष्टिः ॥७॥
भावार्थः– प्रथमं नातिव्याप्ताः तदनन्तरं दीर्घतराः ततः आकाशं दश दिशश्च प्रसरन्तः बलेः राज्यमिव, अन्धकारात् विश्वं पृथक्कुत्य आशु सर्वत्र व्याप्ताः, महत्तया हरिम् उपहसन्तः सूर्यस्य किरणाः युष्माकं दुःखं दूरयन्तु ॥७॥
हिन्द्यर्थः– पहले छोटे उसके बाद लम्बे और आखिर आकाशमें फैलनेवाले, देवशत्रु बलिके सदृश अन्धकारसे मुक्त करके जगतमें शीघ्र व्याप्त होनेवाले और अपनी उच्चतासे विष्णुको भी उपहास करनेवाले सूर्यकी किरणें आप लोगोंके दुःख दूर करें॥७॥
आङ्ग्लार्थः-- The rays of the Sun, dwarf (mild) at the outset, and tall (severe) later on, like Vamana, covering the entire sky and all the ten quarters immediately by depriving Vali, the tormentor of Gods, from earth, kept the world off from darkness. May those rays which laugh at Hari (Vamana) because of their loftiness remove all your difficulties.
తెలుగు అర్థం--
అవిగో, బాలభాస్కర కిరణాలు వస్తున్నాయి. అవి ఆరోగ్యభాస్కర కిరణాల, అవి ఆరోగ్యభాస్కర కిరణాలు, అవి భక్తులకు యశస్కరాలు, అవి ప్రకృతి వైద్య పరికరాలు, రోగహరణాలు, ఆయుఃకారణాలు, అవి తేజస్సుకు దోహదాలు.
ప్రజలు పూర్వజన్మ సంచితాలుగా, ప్రారబ్ధకర్మ ఫలితాలుగా కష్టాలను అనుభవిస్తున్నారు. క్లేశాలు మానసిక రోగాలు, అనారోగ్యాలు పొందుతుంటారు. ఆర్తితో అల్లాడి వికలమైన అవయవాలతో బాధలు పడుతూ, దుర్భర దుఃఖాలు పొందుతుంటారు. నీరన వ్యాధులతో నీరుకారిపోతుంటారు.
ఇది పరికించిన పద్మబాంధవుడు పరుగు పరుగున వస్తున్నాడు. ప్రజలు వ్యాధుల్ని పారకొట్టాలని, అందరినీ ఆనందపరచాలని అనేక ఔషధ కిరణాలు తెస్తున్నాడు. లోకబాంధవుడు పైకి తీక్ష్ణ కిరణుడుగా ఉన్నా మనస్సులో ప్రజలపై ఎంత దయో చెప్పగలిగింది కాదు కదా.
ఆ జగద్బాంధవుణ్ణి కారుణ్య ప్రసార ప్రభువుని అమరులు సిద్ధులు అర్చిస్తున్నారు. ఆయనకు ప్రణమిల్లుతున్నారు. అడుగడుగునా ఆదిమ ఋషులు అనుగ్రహస్తాలు జోడించి “వైద్యో నారాయణో హరిః” అని స్తుతిస్తున్నారు.
----------------
आधारपुस्तकस्य परिचयः--
सूर्यशतकम्
व्याख्याकारः—पण्डित श्रीभुवनेश्वर कर शर्मा
व्याख्यानसहकारी—पण्डित श्रीमहेश्वर आचार्य शर्मा
आङ्ग्लानुवादः—दीनबन्धु कर
हिन्द्यनुवादः—कमलालोचन कर
चौखम्बा संस्कृत सीरीज़् अफिस्
మయూర క్రేంకృతి
(మయూరుని సూర్య శతకమునకు గద్యపద్యానుకృతి)
జంధ్యాల వేంకటేశ్వర శాస్త్రి “శాంతి శ్రీ”
ప్రశాంతి నిలయం, పుట్టపర్తి, అనంతపురం జిల్లా
क्रान्ताकाशान्तरालास्तदनु दशदिशः पूरयन्तस्ततोऽपि ।
ध्वान्तादाच्छिद्य देवद्विष इव बलितो विश्वमाश्वश्नुवानाः
कृच्छ्राण्युच्छ्रायहेलोपहसितहरयो हारिदश्वा हरन्तु ॥७॥
अन्वयः– प्रथमं वामनत्वं बिभ्राणाः अथ तथैव प्रांशवः, तदनु क्रान्ताकाशान्तरालाः ततोऽपि दशदिशः पूरयन्तः, देवद्विषः बलित इव, विश्वं ध्वान्तात् आच्छिद्य आशु अश्नुवानाः उच्छ्रायहेलोपहसितहरयः हारिदश्वाः अंशवः वः कृच्छ्राणि हरन्तु ॥७॥
व्याख्या– प्रथमम् आदौ, वामनत्वं बिभ्राणा दधतः, अथ अनन्तरं तथैव, प्रांशवः दीर्घाः, तदनु तदनन्तरं, क्रान्ताकाशान्तरालाः क्रान्तम् आकाशस्य अन्तरालं यैः ते, आकाशाभ्यन्तरं प्रसरन्तः ततः अपि दशदिशः पूरयन्तः व्याप्नुवन्तः, देवद्विषः देवशत्रोः बलितः इव, विश्वं ध्वान्तात् आच्छिद्य अन्धकारात् आकृष्य, आशु शीघ्रम्, अश्नुवानाः व्याप्नुवन्तः, उच्छ्रायहेलोपहसितहरयः उच्छ्रायेण महत्त्वेन हेलया उपहसितः, हरिः वामनावतारी विष्णुः, यैः ते हारिदश्वाः हरितः अश्वा यस्य सः हरिदश्वः सूर्यः तस्य इमे हारिदश्वाः, अंशवः किरणाः, वः युष्माकं, कृच्छ्राणि कष्टानि, हरन्तु विनाशयन्तु। उपमाव्यतिरेकयोः संसृष्टिः ॥७॥
भावार्थः– प्रथमं नातिव्याप्ताः तदनन्तरं दीर्घतराः ततः आकाशं दश दिशश्च प्रसरन्तः बलेः राज्यमिव, अन्धकारात् विश्वं पृथक्कुत्य आशु सर्वत्र व्याप्ताः, महत्तया हरिम् उपहसन्तः सूर्यस्य किरणाः युष्माकं दुःखं दूरयन्तु ॥७॥
हिन्द्यर्थः– पहले छोटे उसके बाद लम्बे और आखिर आकाशमें फैलनेवाले, देवशत्रु बलिके सदृश अन्धकारसे मुक्त करके जगतमें शीघ्र व्याप्त होनेवाले और अपनी उच्चतासे विष्णुको भी उपहास करनेवाले सूर्यकी किरणें आप लोगोंके दुःख दूर करें॥७॥
आङ्ग्लार्थः-- The rays of the Sun, dwarf (mild) at the outset, and tall (severe) later on, like Vamana, covering the entire sky and all the ten quarters immediately by depriving Vali, the tormentor of Gods, from earth, kept the world off from darkness. May those rays which laugh at Hari (Vamana) because of their loftiness remove all your difficulties.
తెలుగు అర్థం--
అవిగో, బాలభాస్కర కిరణాలు వస్తున్నాయి. అవి ఆరోగ్యభాస్కర కిరణాల, అవి ఆరోగ్యభాస్కర కిరణాలు, అవి భక్తులకు యశస్కరాలు, అవి ప్రకృతి వైద్య పరికరాలు, రోగహరణాలు, ఆయుఃకారణాలు, అవి తేజస్సుకు దోహదాలు.
ప్రజలు పూర్వజన్మ సంచితాలుగా, ప్రారబ్ధకర్మ ఫలితాలుగా కష్టాలను అనుభవిస్తున్నారు. క్లేశాలు మానసిక రోగాలు, అనారోగ్యాలు పొందుతుంటారు. ఆర్తితో అల్లాడి వికలమైన అవయవాలతో బాధలు పడుతూ, దుర్భర దుఃఖాలు పొందుతుంటారు. నీరన వ్యాధులతో నీరుకారిపోతుంటారు.
ఇది పరికించిన పద్మబాంధవుడు పరుగు పరుగున వస్తున్నాడు. ప్రజలు వ్యాధుల్ని పారకొట్టాలని, అందరినీ ఆనందపరచాలని అనేక ఔషధ కిరణాలు తెస్తున్నాడు. లోకబాంధవుడు పైకి తీక్ష్ణ కిరణుడుగా ఉన్నా మనస్సులో ప్రజలపై ఎంత దయో చెప్పగలిగింది కాదు కదా.
ఆ జగద్బాంధవుణ్ణి కారుణ్య ప్రసార ప్రభువుని అమరులు సిద్ధులు అర్చిస్తున్నారు. ఆయనకు ప్రణమిల్లుతున్నారు. అడుగడుగునా ఆదిమ ఋషులు అనుగ్రహస్తాలు జోడించి “వైద్యో నారాయణో హరిః” అని స్తుతిస్తున్నారు.
----------------
आधारपुस्तकस्य परिचयः--
सूर्यशतकम्
व्याख्याकारः—पण्डित श्रीभुवनेश्वर कर शर्मा
व्याख्यानसहकारी—पण्डित श्रीमहेश्वर आचार्य शर्मा
आङ्ग्लानुवादः—दीनबन्धु कर
हिन्द्यनुवादः—कमलालोचन कर
चौखम्बा संस्कृत सीरीज़् अफिस्
మయూర క్రేంకృతి
(మయూరుని సూర్య శతకమునకు గద్యపద్యానుకృతి)
జంధ్యాల వేంకటేశ్వర శాస్త్రి “శాంతి శ్రీ”
ప్రశాంతి నిలయం, పుట్టపర్తి, అనంతపురం జిల్లా
No comments:
Post a Comment