सूर्यशतकम् - 33 (महाकवि-श्रीमयूरप्रणीतम्)

भूत्वा जम्भस्य भेत्तुः ककुभि परिभवारम्भभूः शुभ्रभानोः
बिभ्राणा बभ्रुभावं प्रसभमभिनवाम्भोजजृम्भाप्रगल्भा ।
भूषा भूयिष्ठशोभा त्रिभुवनभवनस्यास्य वैभाकरी प्राग्-
विभ्रान्ता भ्राजमाना विभवतु विभवोद्भूतये सा विभा वः ॥३३॥
अन्वयः– जम्भस्य भेत्तुः ककुभि शुभ्रभानोः परिभवारम्भभूः भूत्वा बभ्रुभावं विभ्राणा, प्रसभम् अभिनवाम्भोजजृम्भाप्रगल्भा, अस्य त्रिभुवनभवनस्य पूषा भूयिष्ठशोभा, प्राक् विभ्रान्ता, भ्राजमाना, सा वैभाकरी विभा, वः विभवोद्भूतये विभवतु ॥३३॥
 
व्याख्या– जम्भस्य जम्भासुरस्य भेत्तुः विदारकस्य इन्द्रस्य ककुभि दिशि पूर्वस्यां दिशि शुभ्रमानोः शुभ्रः भानुः किरणः यस्य तस्य चन्द्रस्य यः परिभवः अवज्ञा तस्य आरम्भभूः आरम्भभूमिः भूत्वा बभ्रुभावं विभ्राणा पिङ्गलभावं धारयन्ती, प्रसभम् अतिशयेन अभिनवा या अम्भोजानां पद्मानां जृम्भा विकासः तया प्रगल्भा, अस्य त्रिभुवनभवनस्य त्रैलोक्यगृहस्य भूषा भूषणं, भूयिष्ठशोभा अधिकं शोभमाना, प्राक् आदौ विभ्रान्ता भ्रमणशीला व्यापिनीत्यर्थः, भ्रमु चलने इति भौवादिकाद्धातोः क्तः, स्त्रियां टाप् अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति इति दीर्घः । अथवा भ्रमु अनवस्थान इति दैवादिकाद्धातोः निष्पत्तौ, प्राक् रात्रौ अनवस्थिता, इदानीं भ्राजमाना दीप्यमाना । विधान्ति इति पाठे क्रियाविशेषणत्वं न सम्यक् प्रतिपद्यते, सा वैभाकरी विभा विभाकरस्य इयं वैभाकरी सूर्यसम्बन्धिनी विभा दीप्तिः वः युष्माकं विभवोद्भूतये वित्तवृद्धौ विभवतु प्रभवतु ॥३३॥

भावार्थः– पूर्वस्यां दिशि द्योतमाना, चन्द्रं परिभवन्ती, पिङ्गलवर्णा नूतनपद्मविकासविदग्धा त्रिभुवनस्य अलङ्कारता शोभामयी रात्रौ अनवस्थिता प्रभाते दीप्तिमती सौरप्रभा युष्माकं समृद्ध्यै सम्पद्यताम् ॥३३॥

हिन्द्यर्थः– चाँदको पराभव देने वाली, कमलोंको विकसित करनेमें निपुण, त्रिभुवनके शोभावर्धक ताम्रवर्णं अति मनोहर इन्द्रकी दिशा (पूर्वदिशा)में विराजित, व्यापनशील, सूर्यकी किरणें आप लोगोंकी समृद्धि विधान करें ॥३३॥

आङ्ग्लार्थः-- Bursting forth beautifully in the eastern sky with red colour and making lotuses bloom, the rays of the Sun cause loss of moon-light; act like an ornament and enhance the beauty of three worlds. May that glorious and roving light of the Sun bring you prosperity. 33

తెలుగు అర్థం--
    అవిగో రవిప్రభలు. తూర్పు కొండపై రాబోతున్నాయి. జయం జయం.
    లోకంలో అరివర్గం ఎక్కువయింది. విపక్షులు స్వపక్షులను బాధిస్తున్నారు. అయినవారిని ఆపదలలో చిక్కుకున్నవారినీ ఎలా ఆదుకోవాలా అని ఆలోచిస్తున్నాడు ఆదిత్య నిత్యసత్యవ్రతుడు.
    ప్రభాకరుడు పన్నిన వ్యూహం ఫలించింది. రవి ముందుగా మహేంద్రుని పక్షం చేరి ఆ దిశనుంచే దాడి ప్రారంభించాడు. అరుణ కిరణాలు అనే వాడి బాణాలు సంధించి యుద్ధం చేశాడు. అంధకాసురుడు హతాశుడయ్యాడు. చంద్రుడు పరాభూతుడైనాడు.
    దినకరస్వామికి త్రిభువన విజయం లబించింది. రవిరాజు అనుపాగరంజితుడైనాడు. పద్మాలను లాలించి వాటిని వికసింపచేశాడు. అందరికి ఆశ్చర్యం ఆనందం అయింది. రవి త్రిభువన భూషణమై రాణించాడు. పద్మినీ వల్లభుడు లోకబాంధవుడై ప్రకాశించాడు.

----------------
आधारपुस्तकस्य परिचयः--
सूर्यशतकम्
व्याख्याकारः—पण्डित श्रीभुवनेश्वर कर शर्मा
व्याख्यानसहकारी—पण्डित श्रीमहेश्वर आचार्य शर्मा
आङ्ग्लानुवादः—दीनबन्धु कर
हिन्द्यनुवादः—कमलालोचन कर
चौखम्बा संस्कृत सीरीज़् अफिस्

మయూర క్రేంకృతి
(మయూరుని సూర్య శతకమునకు గద్యపద్యానుకృతి)
జంధ్యాల వేంకటేశ్వర శాస్త్రి “శాంతి శ్రీ”
ప్రశాంతి నిలయం, పుట్టపర్తి, అనంతపురం జిల్లా