उत्कीर्णस्वर्णरेणुर्द्रुतखुरदलिता पार्श्वयोः शश्वदश्वैः
अश्रान्तभ्रान्तचक्रक्रमनिखिलमिलन्नेमिनिम्ना भरेण ।
मेरोर्मूर्धन्यघं वो विघटयतु रवेरेकवीथी रथस्य
स्वोष्मोदस्ताम्बुरिक्तप्रकटितपुलिनोद्धूसरा स्वर्धुनीव ॥६८॥
अन्वयः– मेरोः मूर्धनि पार्श्वयोः अश्वैः द्रुतखुरदलिता, शश्वत् उत्कीर्णस्वर्णरेणुः भरेण अश्रान्तभ्रान्तचक्रक्रमनिखिलमिलन्नेमिनिम्ना, स्वोष्मोदस्ताम्बुरिक्तप्रकटितपुलिना, उद्धूसरा स्वर्धुनी इव रवेः रथस्य एकवीथी वः अघं विघटयतु ॥६८॥
व्याख्या– मेरोः मूर्धनि शिखरदेशे (रथस्य) पार्श्वयोः अश्वैः द्रुतखुरदलिता, द्रुताः शीघ्रं प्रसरन्तः ये खुराः तैः दलिता खण्डिता, अतएव शश्वत् पुनः पुनः उत्कीर्णस्वर्णरेणुः, उत्कीर्णानि यानि स्वर्णानि तेषां रेणुः धृलिः यस्यां सा, पुनश्च भरेण अश्रान्तम् अनवरतं भ्रान्तस्य भ्रमतः चक्रस्य यः क्रमः तेन निखिलं सम्पूर्णं मिलन्ती अन्तः प्रविशन्ती, या नेमिः चक्रधारा तया निम्ना अवनता, स्वस्य उष्मणा तापेन, उदस्तं शुष्कं, यत् अम्बु तेन रिक्तं शून्यम् अतएव प्रकटितं पुलिनं यस्याः सा, (तोयोत्थितं तत् पुलिनम् इत्यमरः) । उद्धूसरा ईषत् पाण्डुरवर्णा स्वर्धुनी गङ्गा इव रवेः सूर्यस्य रथस्य एकवीथी एकपदवी, वः युष्माकम् अघं पापं विघटयतु खण्डयतु । उपमालङ्कारः ॥६८॥
भावार्थः– मेरोः शिखरदेशे अश्वखुरदलनेन उद्गतैः स्वर्णरेणुभिः उभयतः व्याप्ता, अनवरतं भ्रमतः चक्रस्य नेमिघातेन निम्ना सूर्यरथस्य एकवीथी, आतपतापात् शुष्कपुलिना, धूसरा स्वर्गङ्गा इव अदृश्यत । सा एकवीथी युष्माकं पापं खण्डयतु । टिप्पणी– अत्र कवेः कल्पनापाटवं लक्षणीयम् । घण्टामाघवत् छत्रभारविवच्च कविरयम् एकवीथी मयूरः ख्यातव्यः ॥६८॥
हिन्द्यर्थः– मेरुके शिखर देशमें दोनों ओर अश्वोंके खुरपातसे खण्डित सुवर्ण रेणुसे युक्त, भारी होनेके कारण निरन्तर चलती हुई चक्रकी नेमिसे गहरी, अपनी उष्मासे जल शुष्क होनेके कारण किनारोंको प्रकटित करनेवाली स्वर्गङ्गाकी सदृश दृश्यमान सूर्यरथके एक चक्रका गतिपथ आप लोगोंके पाप क्षय करें॥६८॥
आङ्ग्लार्थः-- The one-lined path of the Chariot on Meru whose sides are filled with golden sands, pounded by the hoofs of horses and look caved in due to continuous pressure of moving wheel, appears as the stream of heavenly Gariga, looking grey with sandy banks, exposed due to drying of water by heat. May that path remove your vices. 68
తెలుగు అర్థం--
అదిగో, తూర్పు దిక్కున బంగారు రజం ఉవ్వెత్తున లేస్తున్నది. ఆ వచ్చేది సూర్యరథం. అది రథగమన చక్రధూళి. ఆ దృశ్యం ఎంత మనోహరంగా ఉన్నది.
గుఱ్ఱాలు పరువెత్తుతూ వాడియైన ఇనుప గిట్టలతో మేరుపర్వత శిఖరాలను చూర్ణం చేస్తున్నాయి. ఆ చూర్ణం తూర్పు దిశాంగణం అంతా వ్యాపించింది. రథచక్రాల పట్టాల అంచులు తగిలి ఎడతెగని రాపిడి వల్ల కాబోలు దారి అంతా గోతులు పడ్డాయి. చక్రాలు కూడా గౌరవం కలవే. ఆ దారికాని దారిలో అనూరుడు కాబట్టి రథాన్ని నడపగలుగుతున్నాడు.
రథం వేడిమి తగిలి ఎక్కడ నీరు అక్కడే ఇగిరిపోతున్నది. అందుచేత ఇసుకదిబ్బలు బయటపడ్డాయి. ఆకాశగంగానదీ తీర భూములు నీరెండి ధూళిధూసరితాలైనాయి. ఇది సూర్యరథ ప్రభావం.
సుమేరు గిరిశిఖరం పైభాగాన రథమార్గం ఒకటే కనిపిస్తున్నది. ఆ ఏకచక్రమార్గం ప్రజలను సన్మార్గంలో నడుపుగాక.
----------------
आधारपुस्तकस्य परिचयः--
सूर्यशतकम्
व्याख्याकारः—पण्डित श्रीभुवनेश्वर कर शर्मा
व्याख्यानसहकारी—पण्डित श्रीमहेश्वर आचार्य शर्मा
आङ्ग्लानुवादः—दीनबन्धु कर
हिन्द्यनुवादः—कमलालोचन कर
चौखम्बा संस्कृत सीरीज़् अफिस्
మయూర క్రేంకృతి
(మయూరుని సూర్య శతకమునకు గద్యపద్యానుకృతి)
జంధ్యాల వేంకటేశ్వర శాస్త్రి “శాంతి శ్రీ”
ప్రశాంతి నిలయం, పుట్టపర్తి, అనంతపురం జిల్లా
अश्रान्तभ्रान्तचक्रक्रमनिखिलमिलन्नेमिनिम्ना भरेण ।
मेरोर्मूर्धन्यघं वो विघटयतु रवेरेकवीथी रथस्य
स्वोष्मोदस्ताम्बुरिक्तप्रकटितपुलिनोद्धूसरा स्वर्धुनीव ॥६८॥
अन्वयः– मेरोः मूर्धनि पार्श्वयोः अश्वैः द्रुतखुरदलिता, शश्वत् उत्कीर्णस्वर्णरेणुः भरेण अश्रान्तभ्रान्तचक्रक्रमनिखिलमिलन्नेमिनिम्ना, स्वोष्मोदस्ताम्बुरिक्तप्रकटितपुलिना, उद्धूसरा स्वर्धुनी इव रवेः रथस्य एकवीथी वः अघं विघटयतु ॥६८॥
व्याख्या– मेरोः मूर्धनि शिखरदेशे (रथस्य) पार्श्वयोः अश्वैः द्रुतखुरदलिता, द्रुताः शीघ्रं प्रसरन्तः ये खुराः तैः दलिता खण्डिता, अतएव शश्वत् पुनः पुनः उत्कीर्णस्वर्णरेणुः, उत्कीर्णानि यानि स्वर्णानि तेषां रेणुः धृलिः यस्यां सा, पुनश्च भरेण अश्रान्तम् अनवरतं भ्रान्तस्य भ्रमतः चक्रस्य यः क्रमः तेन निखिलं सम्पूर्णं मिलन्ती अन्तः प्रविशन्ती, या नेमिः चक्रधारा तया निम्ना अवनता, स्वस्य उष्मणा तापेन, उदस्तं शुष्कं, यत् अम्बु तेन रिक्तं शून्यम् अतएव प्रकटितं पुलिनं यस्याः सा, (तोयोत्थितं तत् पुलिनम् इत्यमरः) । उद्धूसरा ईषत् पाण्डुरवर्णा स्वर्धुनी गङ्गा इव रवेः सूर्यस्य रथस्य एकवीथी एकपदवी, वः युष्माकम् अघं पापं विघटयतु खण्डयतु । उपमालङ्कारः ॥६८॥
भावार्थः– मेरोः शिखरदेशे अश्वखुरदलनेन उद्गतैः स्वर्णरेणुभिः उभयतः व्याप्ता, अनवरतं भ्रमतः चक्रस्य नेमिघातेन निम्ना सूर्यरथस्य एकवीथी, आतपतापात् शुष्कपुलिना, धूसरा स्वर्गङ्गा इव अदृश्यत । सा एकवीथी युष्माकं पापं खण्डयतु । टिप्पणी– अत्र कवेः कल्पनापाटवं लक्षणीयम् । घण्टामाघवत् छत्रभारविवच्च कविरयम् एकवीथी मयूरः ख्यातव्यः ॥६८॥
हिन्द्यर्थः– मेरुके शिखर देशमें दोनों ओर अश्वोंके खुरपातसे खण्डित सुवर्ण रेणुसे युक्त, भारी होनेके कारण निरन्तर चलती हुई चक्रकी नेमिसे गहरी, अपनी उष्मासे जल शुष्क होनेके कारण किनारोंको प्रकटित करनेवाली स्वर्गङ्गाकी सदृश दृश्यमान सूर्यरथके एक चक्रका गतिपथ आप लोगोंके पाप क्षय करें॥६८॥
आङ्ग्लार्थः-- The one-lined path of the Chariot on Meru whose sides are filled with golden sands, pounded by the hoofs of horses and look caved in due to continuous pressure of moving wheel, appears as the stream of heavenly Gariga, looking grey with sandy banks, exposed due to drying of water by heat. May that path remove your vices. 68
తెలుగు అర్థం--
అదిగో, తూర్పు దిక్కున బంగారు రజం ఉవ్వెత్తున లేస్తున్నది. ఆ వచ్చేది సూర్యరథం. అది రథగమన చక్రధూళి. ఆ దృశ్యం ఎంత మనోహరంగా ఉన్నది.
గుఱ్ఱాలు పరువెత్తుతూ వాడియైన ఇనుప గిట్టలతో మేరుపర్వత శిఖరాలను చూర్ణం చేస్తున్నాయి. ఆ చూర్ణం తూర్పు దిశాంగణం అంతా వ్యాపించింది. రథచక్రాల పట్టాల అంచులు తగిలి ఎడతెగని రాపిడి వల్ల కాబోలు దారి అంతా గోతులు పడ్డాయి. చక్రాలు కూడా గౌరవం కలవే. ఆ దారికాని దారిలో అనూరుడు కాబట్టి రథాన్ని నడపగలుగుతున్నాడు.
రథం వేడిమి తగిలి ఎక్కడ నీరు అక్కడే ఇగిరిపోతున్నది. అందుచేత ఇసుకదిబ్బలు బయటపడ్డాయి. ఆకాశగంగానదీ తీర భూములు నీరెండి ధూళిధూసరితాలైనాయి. ఇది సూర్యరథ ప్రభావం.
సుమేరు గిరిశిఖరం పైభాగాన రథమార్గం ఒకటే కనిపిస్తున్నది. ఆ ఏకచక్రమార్గం ప్రజలను సన్మార్గంలో నడుపుగాక.
----------------
आधारपुस्तकस्य परिचयः--
सूर्यशतकम्
व्याख्याकारः—पण्डित श्रीभुवनेश्वर कर शर्मा
व्याख्यानसहकारी—पण्डित श्रीमहेश्वर आचार्य शर्मा
आङ्ग्लानुवादः—दीनबन्धु कर
हिन्द्यनुवादः—कमलालोचन कर
चौखम्बा संस्कृत सीरीज़् अफिस्
మయూర క్రేంకృతి
(మయూరుని సూర్య శతకమునకు గద్యపద్యానుకృతి)
జంధ్యాల వేంకటేశ్వర శాస్త్రి “శాంతి శ్రీ”
ప్రశాంతి నిలయం, పుట్టపర్తి, అనంతపురం జిల్లా
No comments:
Post a Comment