अस्ताद्रीशोत्तमाङ्गे श्रितशशिनि तमःकालकूटे निपीते
याति व्यक्तिं पुरस्तादरुणकिसलये प्रत्युषःपारिजाते ।
उद्यन्त्यारक्तपीताम्बरविशदतरोद्वीक्षिता तीक्ष्णभानोः
लक्ष्मीर्लक्ष्मीरिवास्तु स्फुटकमलपुटापाश्रया श्रेयसे वः ॥४२॥
अन्वयः– अस्ताद्रीशोत्तमाङ्गे श्रितशशिनि, तमत्कालकूटे निपीते, अरुणकिसलये प्रत्युषत्पारिजाते व्यक्तिं याति, आरक्तपीताम्बरविशदतरोद्वीक्षिता, स्फुटकमलपुटोपाश्रया लक्ष्मीरिव तीक्ष्णभानोः पुरस्तात् उद्यन्ती लक्ष्मीः वः श्रेयसे अस्तु ॥४२॥
व्याख्या– अस्ताद्रिश्च ईशश्च तयोः अस्ताचलशिवयोः उत्तमाङ्गे शिरसि श्रितः शशी तस्मिन् भावे सप्तमी, तमः एव कालकूटः तस्मिन् निपीते, अन्धकारे अपसरति, अन्यत्र तमः इव कालकूटः, तस्मिन् निपीते, अरुणं किसलयं मञ्जरी यस्य तथाभूते प्रत्युषः पारिजाते प्राभातिके पारिजातकुसुमे, अरुणपल्लवे पारिजातवृक्षे च व्यक्तिं याति प्रकाशं गते, आरक्तः अनुरक्तः यः पीताम्बरः विष्णुः, तेन विशदतरं स्पष्टतरम् उद्वीक्षिता दृष्टा, अन्यत्र आरक्तपीते अम्बरे आकाशे स्पष्टं दृश्यमाना, स्फुटं विकसितं यत् कमलपुटं तत्र उपाश्रया विद्यमाना लक्ष्मीः इव तीक्ष्णभानोः उष्णांशोः पुरस्तात् पूर्वस्यां दिशि सू उद्यन्ती लक्ष्मीः शोभा वः युष्माकं श्रेयसे मङ्गलाय अस्तु । श्लिष्टोपमा अनुप्रासश्च ॥४२॥
भावार्थः– चन्द्रे अस्ताद्रिशिखरं गते, अन्धकारे अपसरति, अरुणपल्लवे प्राभातिके पारिजातकुसुमे विकसिते, अपरपक्षे समुद्रमन्थनावसरे चन्द्रे शिवशिरसि स्थिते, शिवेन कालकूटे निपीते, अरुणपल्लवे पारिजातवृक्षे आविर्भूते, अनुरागिणो पीताम्बरेण सोत्कण्ठं वीक्षिता, कमलासीना समुद्रात् आविर्भवन्ती लक्ष्मीः इव, आरक्तपीते अम्बरे पूर्वस्यां दिशि प्रकाशमाना सूर्यस्य प्रभा युष्माकं मङ्गलं विदधातु ॥४२॥
हिन्द्यर्थः– अस्ताद्रिके और भगवान शिवजीके शिर पर चन्द्र आश्रित होने पर, अन्धकार रूपी कालकूटको पीनेके बाद, प्रभातमें लाल पत्तोंको धारण करते हुए पारिजात वृक्ष और उसके फूल प्रस्फुटित होने पर, भगवान पीताम्बरके द्वारा स्रेहसे अवलोकित, कमलासीना लक्ष्मीकी भाँति, लाल आसमानमें प्रकटित सूर्यकी पूर्व दिशामें शोभित लक्ष्मी आप लोगोंका मङ्गल करें ॥४२॥
आङ्ग्लार्थः-- When darkness-like Kalakuta is drunk, the Parijata tree with its tender leaves becomes visible, moon reaches the crest of Astadrisa (Astacala/Siva), the beauty of the morning Sun emerges in the East. It looks like Laksmi dressed in reddishyellow cloth, seated on the blooming lotus and lovingly watched by yellow-robed Hari. May that solar beauty bring you prosperity. 42
తెలుగు అర్థం--
అదిగో! వేగుచుక్క పొడిచింది. అమృతకరుడు అస్తాద్రి చేరుకొన్నాడు.
కటికచీకటి అనే కాలకూటమంతా ఆపోశన పట్టటం వల్ల కాబోలు అంతరించిపోయింది. అరుణుడు కెంజిగురాకు రూపుదాల్చి ఉషఃపారిజాతాలకు కాంతులను ప్రసరింపచేస్తున్నాడు. అరుణ పల్లవాలతో పారిజాతాలు విచ్చుకొంటున్నాయి.
ఎఱపు పసపు వర్ణముతో విలసిల్లే సూర్యకాంతి కమలాలలతో ప్రకాశించటం అనురక్తుడయిన పీతాంబరుడు లక్ష్మిని చూస్తున్నట్లుగా ఉన్నది.
ఆ శుభసందర్భంలో దిక్కాంతలందరు కూర్మితో పసుపు కుంకుమలు పెడుతున్నట్లున్నది. ఆ సూర్యకాంతి శోభ లక్ష్మివలె అందరికీ అభ్యుదయం అందించుగాక.
----------------
आधारपुस्तकस्य परिचयः--
सूर्यशतकम्
व्याख्याकारः—पण्डित श्रीभुवनेश्वर कर शर्मा
व्याख्यानसहकारी—पण्डित श्रीमहेश्वर आचार्य शर्मा
आङ्ग्लानुवादः—दीनबन्धु कर
हिन्द्यनुवादः—कमलालोचन कर
चौखम्बा संस्कृत सीरीज़् अफिस्
మయూర క్రేంకృతి
(మయూరుని సూర్య శతకమునకు గద్యపద్యానుకృతి)
జంధ్యాల వేంకటేశ్వర శాస్త్రి “శాంతి శ్రీ”
ప్రశాంతి నిలయం, పుట్టపర్తి, అనంతపురం జిల్లా
याति व्यक्तिं पुरस्तादरुणकिसलये प्रत्युषःपारिजाते ।
उद्यन्त्यारक्तपीताम्बरविशदतरोद्वीक्षिता तीक्ष्णभानोः
लक्ष्मीर्लक्ष्मीरिवास्तु स्फुटकमलपुटापाश्रया श्रेयसे वः ॥४२॥
अन्वयः– अस्ताद्रीशोत्तमाङ्गे श्रितशशिनि, तमत्कालकूटे निपीते, अरुणकिसलये प्रत्युषत्पारिजाते व्यक्तिं याति, आरक्तपीताम्बरविशदतरोद्वीक्षिता, स्फुटकमलपुटोपाश्रया लक्ष्मीरिव तीक्ष्णभानोः पुरस्तात् उद्यन्ती लक्ष्मीः वः श्रेयसे अस्तु ॥४२॥
व्याख्या– अस्ताद्रिश्च ईशश्च तयोः अस्ताचलशिवयोः उत्तमाङ्गे शिरसि श्रितः शशी तस्मिन् भावे सप्तमी, तमः एव कालकूटः तस्मिन् निपीते, अन्धकारे अपसरति, अन्यत्र तमः इव कालकूटः, तस्मिन् निपीते, अरुणं किसलयं मञ्जरी यस्य तथाभूते प्रत्युषः पारिजाते प्राभातिके पारिजातकुसुमे, अरुणपल्लवे पारिजातवृक्षे च व्यक्तिं याति प्रकाशं गते, आरक्तः अनुरक्तः यः पीताम्बरः विष्णुः, तेन विशदतरं स्पष्टतरम् उद्वीक्षिता दृष्टा, अन्यत्र आरक्तपीते अम्बरे आकाशे स्पष्टं दृश्यमाना, स्फुटं विकसितं यत् कमलपुटं तत्र उपाश्रया विद्यमाना लक्ष्मीः इव तीक्ष्णभानोः उष्णांशोः पुरस्तात् पूर्वस्यां दिशि सू उद्यन्ती लक्ष्मीः शोभा वः युष्माकं श्रेयसे मङ्गलाय अस्तु । श्लिष्टोपमा अनुप्रासश्च ॥४२॥
भावार्थः– चन्द्रे अस्ताद्रिशिखरं गते, अन्धकारे अपसरति, अरुणपल्लवे प्राभातिके पारिजातकुसुमे विकसिते, अपरपक्षे समुद्रमन्थनावसरे चन्द्रे शिवशिरसि स्थिते, शिवेन कालकूटे निपीते, अरुणपल्लवे पारिजातवृक्षे आविर्भूते, अनुरागिणो पीताम्बरेण सोत्कण्ठं वीक्षिता, कमलासीना समुद्रात् आविर्भवन्ती लक्ष्मीः इव, आरक्तपीते अम्बरे पूर्वस्यां दिशि प्रकाशमाना सूर्यस्य प्रभा युष्माकं मङ्गलं विदधातु ॥४२॥
हिन्द्यर्थः– अस्ताद्रिके और भगवान शिवजीके शिर पर चन्द्र आश्रित होने पर, अन्धकार रूपी कालकूटको पीनेके बाद, प्रभातमें लाल पत्तोंको धारण करते हुए पारिजात वृक्ष और उसके फूल प्रस्फुटित होने पर, भगवान पीताम्बरके द्वारा स्रेहसे अवलोकित, कमलासीना लक्ष्मीकी भाँति, लाल आसमानमें प्रकटित सूर्यकी पूर्व दिशामें शोभित लक्ष्मी आप लोगोंका मङ्गल करें ॥४२॥
आङ्ग्लार्थः-- When darkness-like Kalakuta is drunk, the Parijata tree with its tender leaves becomes visible, moon reaches the crest of Astadrisa (Astacala/Siva), the beauty of the morning Sun emerges in the East. It looks like Laksmi dressed in reddishyellow cloth, seated on the blooming lotus and lovingly watched by yellow-robed Hari. May that solar beauty bring you prosperity. 42
తెలుగు అర్థం--
అదిగో! వేగుచుక్క పొడిచింది. అమృతకరుడు అస్తాద్రి చేరుకొన్నాడు.
కటికచీకటి అనే కాలకూటమంతా ఆపోశన పట్టటం వల్ల కాబోలు అంతరించిపోయింది. అరుణుడు కెంజిగురాకు రూపుదాల్చి ఉషఃపారిజాతాలకు కాంతులను ప్రసరింపచేస్తున్నాడు. అరుణ పల్లవాలతో పారిజాతాలు విచ్చుకొంటున్నాయి.
ఎఱపు పసపు వర్ణముతో విలసిల్లే సూర్యకాంతి కమలాలలతో ప్రకాశించటం అనురక్తుడయిన పీతాంబరుడు లక్ష్మిని చూస్తున్నట్లుగా ఉన్నది.
ఆ శుభసందర్భంలో దిక్కాంతలందరు కూర్మితో పసుపు కుంకుమలు పెడుతున్నట్లున్నది. ఆ సూర్యకాంతి శోభ లక్ష్మివలె అందరికీ అభ్యుదయం అందించుగాక.
----------------
आधारपुस्तकस्य परिचयः--
सूर्यशतकम्
व्याख्याकारः—पण्डित श्रीभुवनेश्वर कर शर्मा
व्याख्यानसहकारी—पण्डित श्रीमहेश्वर आचार्य शर्मा
आङ्ग्लानुवादः—दीनबन्धु कर
हिन्द्यनुवादः—कमलालोचन कर
चौखम्बा संस्कृत सीरीज़् अफिस्
మయూర క్రేంకృతి
(మయూరుని సూర్య శతకమునకు గద్యపద్యానుకృతి)
జంధ్యాల వేంకటేశ్వర శాస్త్రి “శాంతి శ్రీ”
ప్రశాంతి నిలయం, పుట్టపర్తి, అనంతపురం జిల్లా
बहूत्तमम् 🙏
ReplyDelete