వేమన పద్యాలు – సంస్కృతానువాదము
ఇది వేమన పద్యాలకు సంస్కృతానువాదం. ఎస్.ఎన్.శ్రీరామదేశికన్ అనేవారు చేసినది. ఈ పుస్తకం నా చేతికి అందటం కూడా ఓ విచిత్ర ఘటన. మా స్వర్వాణి (వాట్సాప్) సదస్సులో ఒకరికి ఇది ఎక్కడో రెండవవాడకం పుస్తకంగా లభ్యమైందిట. వారు నాకు సందేశం పంపి, కొన్ని పుటలు పంపారు- "తెలుగుదానిలా ఉంది, నాకు తెలుగు రాదు. మీకు ఉపయోగపడుతుందేమోన"ని. నేను కళ్ళకద్దుకుని తీసుకుంటానని చెప్పాను. పాపం- పోస్టు పంపారు. ఇది క్రితం (2019) సెప్టెంబరులో జరిగింది.
అందుకున్నాక ఊరుకోము కదా. టంకనం ప్రారంభించాను. నా వల్ల కాక చి. కార్తీక్ (మా కార్యాలయంలో పసి యువకుడు) కి అందించాను. ఆ యువబాలుడు టంకనం చేసి ఇవ్వగా, మన సదస్సులో మురళిగారు తప్పులు సరిదిద్ది ఇవ్వగా, శ్రీనివాస్ గారు డిజైన్ చేసి ఇవ్వగా ఈ కార్యం ఈ రూపం దాల్చింది. మీ అందరికి ప్రేమతో సమర్పితం.
అందుకున్నాక ఊరుకోము కదా. టంకనం ప్రారంభించాను. నా వల్ల కాక చి. కార్తీక్ (మా కార్యాలయంలో పసి యువకుడు) కి అందించాను. ఆ యువబాలుడు టంకనం చేసి ఇవ్వగా, మన సదస్సులో మురళిగారు తప్పులు సరిదిద్ది ఇవ్వగా, శ్రీనివాస్ గారు డిజైన్ చేసి ఇవ్వగా ఈ కార్యం ఈ రూపం దాల్చింది. మీ అందరికి ప్రేమతో సమర్పితం.
1. మూర్ఖపద్ధతిః
అజ్ఞానమె శూద్రత్వము
సుజ్ఞానము బ్రహ్మమౌట శ్రుతులను వినరా
యజ్ఞాన మణఁచి వాల్మీకి
సుజ్ఞానపు బ్రహ్మమొందఁ
జూడర వేమా. 1.1
బ్రహ్మజ్ఞానాత్ భవేద్విప్రః
తద్విహీనో ద్విజేతరః ।
శ్రుతిసిద్ధమిదం
జ్ఞానాద్వాల్మీకిర్బ్రహ్మతాం యయౌ ॥
అడవయడవిఁ దిరిగి యాసను విడలేక
గాసిపడెడువాఁడు ఘనుఁడు గాఁడు
గాసిపడెడువాఁడు ఘనుఁడు గాఁడు
రోసిరోసి మదిని రూఢిగా నిలిపిన
వాఁడె పరముగన్నవాఁడు
వేమ. 1.2
మనోనిగ్రహశీలస్య వనవాసో వృథాశ్రమః ।
ఏకాగ్రచిత్తో
నిష్కామీ పరమం ద్రష్టుమర్హతి ॥
అదిమి మనసునిలిపి యానందకేళిలో
బ్రహ్మమయుఁడు ముక్తిఁ బడయఁ గోరు
జిహ్వరుచులచేత జీవుండు చెడునయా
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.3
జిత్వా మనో బ్రహ్మభావాదానన్దం భజతే
గుణీ ।
జిహ్వాచాపల్యతోఽశక్తాః క్లిశ్యన్తే చిత్తనిగ్రహే ॥
అరయ సుఖమొంది దుఃఖమ్మునార్పలేక
విధిని దూఱంగ ఫల మేమి వేడుకలర
బుద్ధినొక్కినఁ బరిపూర్తిఁ బొందునయ్య
అట్లు కాకూరకయె
యుండుదగును వేమ. 1.4
మూఢో లబ్ధం సుఖం భుఙ్క్తే దుఃఖే దైవం వినిన్దతి ।
చిత్తశుద్ధౌ
భవేత్ సౌఖ్యమన్యథా జీవనం వృథా ॥
అనువుగానిచోటఁ బనికొని జూదము
నాడి కూడి యోడి యడవిసొచ్చు
ఘనునిజాడఁ జూడ గడువుము మూర్ఖత
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.5
ద్యూతే నష్టధనో మూర్ఖో విరక్త్యా
వనమావిశేత్ ।
తస్మాన్మహాత్మనాం
మార్గం ప్రవిశ త్యజ మూర్ఖతామ్ ॥
అలయఁ జేసి మలఁచి యడిగండ్లు మలిగండ్లు
తిరిపెమిడెడు కటిక దేబెల్ల
నెలమి మన్ను దినెడు నెఱ్ఱలౌదురుసుమీ
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.6
అశుద్ధధాన్యదాతారః కఠినా యాచకాయ యే
।
మృద్భుగ్భూనాగజాతీయాః
జాయన్తే తే మహీతలే ॥
అవులఁ గామెఱుఁగక యజ్ఞానజీవులు
మూలమును దెలియక ముట్టుచేత
ననుదినము సృజింతు రాత్మఁ దెలియలేక
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.7
స్వదుష్కృతిమనాలోచ్య విస్మృత్య
జగతః ప్రభుమ్ ।
అజ్ఞా
భోగేచ్ఛయా పుత్రాన్ జనయన్తి దినే దినే ॥
ఆత్మనెఱుఁగని నుతి యట్టిట్టు చేసిన
వానిమెచ్చువాఁడు వట్టివాఁడె
ముక్కిడిదియుఁ బాడ మొండియు మెచ్చఁడా
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.8
అనాత్మజ్ఞస్య మూర్ఖస్య స్తుత్యా
మూర్ఖో హి మోదతే ।
యథా
వినాసికాగానం శ్రుత్వా పఙ్గుః ప్రహృష్యతి ॥
అభిజాత్యముననె యాయువున్నంతకుఁ
దిరుగుచుంద్రు భ్రమలఁ దెలియలేక
మురికిభాండమునను ముసరు నీఁగలరీతి
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.9
ఆభిజాత్యమదాదజ్ఞా న త్యజన్తి భ్రమం
సదా ।
అశుద్ధభాణ్డముత్స్రష్టుం
యథా నేచ్ఛన్తి మక్షికాః ॥
ఆలిమాటలు విని యన్నదమ్ములరోసి
వేఱుపడుచునుండు వెఱ్ఱిజనుఁడు
కుక్కతోఁకఁబట్టి గోదావరీఁదును
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.10
మన్దా భార్యావచః శ్రుత్వా యే
త్యజన్తి చ సోదరాన్ ।
తే యతేరన్
శ్వపుచ్ఛేన తర్తుం గోదావరీం నదీమ్ ॥
ఆసనంబెఱుఁగక యానామకర్మంబు
గురువు చేతఁ దెలిసి గూర్పకున్న
మనసు నిలుపకున్న మరి ద్విజుండెట్లగు[1]
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.11
ఆసనాని గురోర్జ్ఞాత్వా వైరాగ్యేణ
హరౌ మనః ।
నిబన్ధుం యో న
శక్నోతి స కథం బ్రాహ్మణోత్తమః ॥
ఇట్టు ఘటములోనఁ బెట్టినజీవుని
గానలేక నరుఁడు కాశి కేఁగి
వెదకివెదకి యతఁడు వెఱ్ఱియై పోవును
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.12
స్వదేహస్థం హరిం త్యక్త్వా గత్వా
కాశీగయాదికమ్ ।
అపశ్యన్
బహుధాన్విష్య మూర్ఖో భవతి మానవః ॥
ఇంటియాలి విడిచి యిలజార కాంతల
వెంట తిరుగువాఁడు వెఱ్ఱివాఁడు
పంటచేను విడిచి పరిగ యేఱినయట్లు
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.13
ఊఢాం భార్యాం పరిత్యజ్య
పరదారపరిగ్రహీ ।
పక్వం
కేదారముత్సృజ్య యవాన్వేషకవద్ భవేత్ ॥
ఇంద్రియములచేత నెగ్గొందుచుండెడు
వెఱ్ఱిమనుజుఁడెల్ల వెదకు శివుని
ఇంద్రియములరోసి యీశునిఁజూడరా
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.14
విషయాసక్తచిత్తస్తు ద్రష్టుమీశం న
శక్నుయాత్ ।
సర్వేన్ద్రియాణి
నిర్జిత్య తతః పశ్య మహేశ్వరమ్ ॥
ఇన్ని జాతులందు నేజాతి ముఖ్యమ
ఎఱుక గల్గువారె యెచ్చువారు
ఎఱుక లేనివార లేజాతినున్నను
హీనజాతియంచు నెఱుఁగు
వేమ. 1.15
ఉత్తమాస్తే మతా జాత్యా యే
తత్త్వజ్ఞానసంయుతాః ।
అధమాస్తే మతా
జాత్యా యే తత్త్వజ్ఞానవర్జితాః ॥
ఇహమునందుఁబుట్టి యింగితమెఱుఁగని
జనులనెంచి చూడ స్థావరములు,
జంగమాదులనుట జగతినిఁ బాపము
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.16
మన్యన్తే స్థావరైస్తుల్యా నరా
ఇఙ్గితవర్జితాః ।
జఙ్గమే గణనం
చాపి తేషాం పాపకరం భవేత్ ॥
ఈతగింజవంటి దెఱిఁగియు దానికే
యాసపడును మూర్ఖుఁ డవనిలోనఁ
దోయజాక్షిఁ జూచి తొలఁగంగ వశమౌనె?
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.17
ఖర్జూరబీజవద్ గుహ్యమితి జ్ఞాత్వాపి
మన్దధీః ।
కామార్తస్తరుణీం
దృష్ట్వా న తతో వినివర్తతే ॥
ఉత్తతిత్తి దీనియుపయోగములు లేవు
తిత్తికొఱకుఁ జెడును దేవులాడి
కత్తిమీఁదిసాము కడతేరఁబోదయా
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.18
భస్త్రికాసదృశస్త్రీషు ముగ్ధో లోకో
వినశ్యతి ।
కృపాణస్యోపరి
యథా ఖేలనాన్నాశమశ్నుతే ॥
ఉన్నదానినిగను మూపిరిబిగఁబట్టి
కన్నుమూసి యేమి కానలేవు
విన్నదన్న దెఱుక విజ్ఞానమని నమ్ము
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.19
శ్వాసనేత్రనిరోధేన న శక్యం
తత్త్వదర్శనమ్ ।
సద్భ్యో
గురుభ్యో యద్ జ్ఞాతం తత్ తత్త్వమితి భావయ ॥
ఋషులెఱుంగనట్టి విషయంబు భువి లేదు
వారు సెప్పినంత వరుసనగును
తెలియకనెడు వారు దేబెలు నిజమయా
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.20
త్రికాలజ్ఞమహర్షీణామజ్ఞాతం నాస్తి
కిఞ్చన ।
సర్వం తదుక్తం
సత్యం స్యాద్ యో న వేత్తి స మూఢధీః ॥
||
ఎక్కువయును తక్కు వెట్టివి వారికి
తనువు సతము గాదు తథ్యమరయ
నెఱిఁగి తిరుగ లేరిఁ కేమన మూర్ఖులు
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.21
సామ్యవాదరతాః ప్రాజ్ఞాః కాయో నశ్వర
ఇత్యముమ్ ।
బుద్ధ్వాప్యకృతబుద్ధీనాం
మౌర్ఖ్యం కిమితి వర్ణ్యతామ్ ॥
ఎడ్డెఁ దెల్పవచ్చు నేఁడాదికైనను
మౌనిఁ దెల్పవచ్చు మాసముననె
మొప్పెఁ దెల్పరాదు ముప్పదేండ్లకునైన
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.22
మూఢో జ్ఞానీ భవేన్మాసి మౌనీ వర్షే చ శిక్షణాత్ ।
త్రింశద్వర్షం
శిక్షితోఽపి మూర్ఖో న జ్ఞానమాప్నుయాత్ ॥
ఎండనీడచంద మెఱుఁగ నేరఁడ యోగి
యుండు నెల్లకాల ముర్విమీఁదఁ
దిండిపోతు నాఁగఁ దిరుగుచునుండురా
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.23
ఛాయాతపౌ సమౌ జ్ఞాత్వా
కేవలాశనతత్పరమ్ ।
అటన్తం యోగినం
స్వేన సమం మూర్ఖో హి మన్యతే ॥
ఎంతచదువుఁ జదివి యెన్ని యో విన్నను
హీనుఁ డవగుణంబు మానలేఁడు
బొగ్గు పాలఁగడుగఁ బోవునా నైల్యంబు
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.24
విద్వాన్ బహుశ్రుతో వాపి మూర్ఖో న
గుణవాన్ భవేత్ ।
క్షీరేణ
క్షాలితోఙ్గారో జహాతి కిము కృష్ణతామ్ ॥
ఎదుటనున్నవాని నెప్పుడుగానక
కుదుటివానివెదుకఁ బదురుచుంద్రు
పదటకొడుకులకును భయ మేలగల్గదు?
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.25
హరిం సర్వగతం త్యక్త్వా తదర్థం
పర్యటన్ జగత్ ।
జ్ఞానినాం
పరిహాస్యః స్యామితి మూర్ఖో న లజ్జతే ॥
ఎలుకతోలు తెచ్చి యెందాక నుదికిన
నలుపు నలుపె కాని తెలుపు కాదు
కొయ్యబొమ్మఁ దెచ్చి కొట్టిన గుణియౌనె
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.26
న శ్వేతం మూషికాపుచ్ఛం స్యాద్వర్షం
శోధనాదపి ।
న దారుప్రతిమా
జల్పేత్ తాడితాపి, తథా జడః ॥
ఒకని జెఱుతు మంచు నుల్లమం దెంతురు
తమకుఁ గలుగు చేటుఁ దామెఱుఁగక
తమ్ముఁ జెఱుచువాఁడు దైవంబు గాఁడొకో
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.27
“పరహింసాకరాన్ మర్త్యాన్ దైవం నూనం వినాశయేత్ “।
ఇత్యనాలోచ్య
మూఢోఽసౌ పరాన్ హింసితుమీహతే ॥
ఓగునోగు మెచ్చు నొనరంగ నజ్ఞాని
భావ మిచ్చి మెచ్చు పరమలుబ్ధు
పంది బురద మెచ్చు పన్నీరు మెచ్చునా?
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.28
అజ్ఞేషు ప్రీతిరజ్ఞానాం లుబ్ధానాం
లేభవత్సు చ ।
వరాహః
పఙ్కమన్విచ్ఛేత్ సుగన్ధోఽస్మై న రోచతే ॥
ఓగుబా గెఱుఁగక యుత్తమూఢజనంబు
లిల సుధీజనముల నెంచఁ జూచు
కరిని గాంచి కుక్క మొఱిఁగిన సామ్యమౌ
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.29
వివేకరహితా మూఢా
దూషయేయుర్విపశ్చితః ।
వీథ్యాం గజం
సమాలోక్య శునకో బుక్కతే యథా ॥
ఔ నటంచు నొక్కఁ డాడినమాటకు
కా దటంచుఁ బలుక క్షణము పట్టు
దాని నిలువఁ దీయఁ దాతలు దిగవలె
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.30
ఉక్తస్య నేతి కథనం క్షణమాత్రేణ
సాధ్యతే ।
అస్తీతి సాధనీయం చేదాగన్తవ్యం
పితామహైః ॥
ఔర యెంతవార లల్లరిమానవుల్
ప్రభువు నైన గేలిపఱతు రెన్నఁ
దాఁ దెగించువాఁడు దండియౌ భువిలోన
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.31
వివేకరహితా మూర్ఖాః ప్రభూన్
పరిహసన్త్యపి ।
త్యక్తలజ్జాభిమానా
హి లభన్తే జగతి ప్రథామ్ ॥
కండకావరమునఁ[2] గానఁడు మరణంబు
మదముచేతఁ దత్త్వమహిమఁ గనఁడు
భోగవాంఛ చేతఁ బురహరుఁ గానఁడు
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.32
ధనేన దేహదార్ఢ్యేన మూర్ఖో మృత్యుం
న పశ్యతి ।
న వేత్తి
తత్త్వం, విషయసుఖాదీశం న వన్దతే ॥
కన్నులందు మదము గప్పి కానరు గాని
నిరుడు ముందటేఁడు నిన్న మొన్న
దగ్ధు లైనవారు తమకంటె తక్కువా?
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.33
గతే వర్షే పూర్వదినే మహాన్తః కతి
వా మృతాః ।
న లఙ్ఘ్యో
మృత్యురిత్యేతన్మదాన్ధో నేక్షతే జడః ॥
కఫము మీఱి మఱియుఁ గనులు మూఁతలువడి
బుద్ధి తప్పి చాలఁ బుడమి మఱచు
వేళలందు నిన్ను వెదకుట సాధ్యమా
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.34
కఫావృతో నష్టదృష్టిః స్మృతిహీనశ్చ
మానవః ।
ప్రపఞ్చజ్ఞానశూన్యోఽయం హరిం ద్రష్టుం కథం క్షమః ? ॥
కర్మగుణములన్ని కడఁ బెట్టి నడవమి
దత్త్వ మెట్టు తన్నుఁ దగులు కొనును
నూనె లేక దివ్వె నూవుల వెల్గునా
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.35
జ్ఞానేన దృశ్యతే తత్త్వం న
తత్కారణకర్మణా
తైలేన రాజతే
దీపో న తిలైస్తైలకారణైః ॥
కల్లయైన జగము గనుటెల్ల నిజమని
నమ్మి భ్రమను జిక్కి నాతిఁ గూడి
యెల్ల జనులు మఱతు రేకాంతుఁ డగుహరి
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.36
స్వప్నతుల్యం జగదిదం స్థిరం మత్వా
భ్రమాన్వితాః ।
సంసారసుఖసంలగ్నా
విస్మరన్తి మహేశ్వరమ్ ॥
కసవు దినును గాదె పసరంబు లెప్పుడు
చెప్పినట్టు వినుచుఁ జేయుఁ బనులు
వానిపాటి యైన మానవుఁ డొప్పఁడా?
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.37
గావస్తృణాశనాః కర్మ కుర్వతే
పాలకాజ్ఞయా ।
తతోఽపి మనుజా నీచా హరిసేవాపరాఙ్ముఖాః ॥
కసువులు దినువాఁడు ఘనఫలమురుచి
గానలేఁడు గాదె వానియట్లు
చిన్న చదువులకును మిన్న జ్ఞానము రాదు
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.38
యథా స్వాదుఫలాస్వాదం న జానాతి
పలాలభుక్ ।
తథా ప్రాప్తాల్పవిద్యస్తు
వేత్తి జ్ఞానగుణం కథమ్ ? ॥
కుక్కతోఁక దెచ్చి గొట్టంబుఁ జేర్చిన
క్రోవి చెంతనుండు కొంతతడవు
ఎంత జెప్పఁ జెడుగు పంతంబు మానునా
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.39
నాలబద్ధం శునః పుచ్ఛమార్జవం భజతే
క్షణమ్ ।
శిక్షాకాలే
గుణీ మూర్ఖః, స్వభావో దురతిక్రమః ॥
కుండ చిల్లివడిన గుడ్డ దోఁపఁగవచ్చు
పనికి వీలుపడును బాగుగాను
గూలఁబడిన నరుఁడు కుదురుట యరుదయా
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.40
వస్త్రఖణ్డావృతే రన్ధ్రే బిభర్తి
సలిలం ఘటః ।
కృతేఽపి యత్నే మూర్ఖోఽయం నైవ ప్రాప్నోతి యోగ్యతామ్॥
ఖరముపాలు తెచ్చి కాచి చక్కెర వేయ
భక్ష్యమగునె యెన్న భ్రష్టుఁ డట్లె
యెంతఁ జెప్పి చివర నెసఁగింప బొసఁగునే
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.41
ఖరక్షీరం శర్కరాఢ్యమపి నాప్నోతి
పేయతామ్ ।
ఉపదేశశతైశ్చాపి
మూర్ఖో న గుణవాన్ భవేత్ ॥
గాడ్దెమేనినిండ గంధంబుఁ బూసిన
బూదిలోనఁ బడుచుఁ బొరలు మరల
మోటువారి సొగసు మోస్తరియ్యదిసుమీ
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.42
సుగన్ధలిప్తకాయోఽపి పఙ్కే లుఠతి గర్దభః |
మూర్ఖః
సత్కారమాప్యాపి న జహాతి స్వకం గుణమ్ ॥
గుడ్డు వచ్చి పిల్ల గోరడా లాడిన
విధముగా నెఱుఁగక వెఱ్ఱిజనులు
జ్ఞానులైనవారి గర్హింతు రూరక
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.43
చరన్తం శావకం దృష్ట్వా యథాణ్డో
హసతి స్వయమ్ ।
తథా జ్ఞానాధికం
దృష్ట్వా మూఢాః పరిహసన్త్యహో ॥
గురువునకును పుచ్చకూరైన నీయరు
అరయ వేశ్య కిత్తు రర్థ మెల్ల
గురుఁడు వేశ్యకన్న గుణహీనుఁడేమొకో
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.44
శాకం వా న ప్రయచ్ఛన్తి గురవే; గణికాకృతే ।
సర్వం ధనం
ప్రయచ్ఛన్తి తాభ్యో హీనో గురుః కిము ? ॥
గూబచేర గృహము గునిసి పాడుగఁ బెట్టి
వెళ్లిపోదు రెంత వెఱ్ఱివారొ
గూబగృహము లేమి కూర్చురా కర్మంబు
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.45
“ఉలూకః పతితో గేహేః” ఇతి మూఢాః స్వకాద్ గృహాత్ ।
నిర్యాన్తి, కిములూకోఽయం దైవం భిన్నం కరిష్యతి ?॥
గ్రాస మింత లేక కడుఁ గష్టపడుచున్న
విద్య యేల నిలుచు వెడలుఁ గాక
పచ్చికుండ నీళ్ళు పట్టిన నిలుచునా
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.46
బుభుక్షితం నరం ప్రాప్య విద్యా న
స్థైర్యమర్హతి ।
అపక్వే
మృత్తికాకుణ్డే జలం న భవతి స్థిరమ్ ॥
చెఱకు తీపిలేమిఁ జెత్తనాఁ బడునట్లు
పరగు గుణము లేని పండితుండు
దూఱువడునుగాదె దోష మటుండఁగ
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.47
రసహీనేక్షుదణ్డేన సదృశో నిర్గుణో
జడః ।
లోకైరనాదృతో
భూత్వా పరే పాపం చ విన్దతి ॥
చదివి చదివి కొంత చదువంగఁ జదువంగ
చదువు చదివి యింకఁ జదువు చదివి
చదువు మర్మములను జదువలేఁ డయ్యెను
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.48
అధీత్య సకలాం విద్యాం కృత్వా
కణ్ఠగతాం చ యః ।
న విజనాతి
తత్సారం స భవేన్నిష్ప్రయోజనః ॥
చందమెఱిఁగి మాటఁ జక్కఁగాఁ జెప్పిన
నెవ్వఁడైన మాఱిఁకేల పలుకు
చందమెఱిఁగియుండుసందర్భ మెఱుఁగుము
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.49
జ్ఞాత్వా సమయమౌచిత్యం వక్తవ్యం
మధురం వచః ।
తథా చేన్నేతి
వదితుం న కోఽపి భవతి క్షమః ॥
జననమరణములకు సరి[3] స్వతంత్రుఁడు
గాఁడు
మొదటఁ గర్తకాఁడు తుదను కాఁడు
నడుమఁ గర్తననుట నగుబాటు కాదొకో
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.50
జననస్య తథా మృత్యోః కారణం న హి
మానవః ।
మధ్యే
కర్తాహమిత్యుక్త్వా పరిహాస్యో భవేన్నరః ॥
తగుదు తగ దటంచు తగువారు చెప్పిన
వినఁడు మొఱుకు చెడును గొనకు నిజము
మునులు చెప్పుధర్మముల మీర నింతెరా!
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.51
సద్వాక్యవిముఖా మూర్ఖాః
క్లిశ్యన్తే స్వీయబుద్ధితః ।
అశృణ్వతాం సతాం
వాక్యమియమేవ గతిర్భవేత్ ॥
తనదు బాగు గోరి ధర్మంబుఁ జెప్పినఁ
దిట్టుచుంద్రు మొఱకు లెట్టయెదుట
గడ్డివేయ పోట్లగొడ్డు కొమ్మాడించు
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.52
మూర్ఖో ధర్మోపదేష్టారం సమక్షం
నిన్దతి స్వయమ్ ।
పశుర్వై
తృణదాతారం శృఙ్గాభ్యాం తాడయేద్యథా ॥
తనలో సర్వం బుండఁగఁ
దనలోపల వెదకలేక ధర వెదకెడి యీ
తనువులమో సెడు నెద్దుల
మనములఁ దెల్పంగవశమె మహిలో
వేమా! 1.53
స్వదేహస్థం హరిం త్యక్త్వా తదర్థం
లోకచారిణామ్ ।
పశుతుల్యమనుష్యాణాం
మనోభావం క ఈరయేత్ ॥
తన్నుఁ జూచి యొరులు దగ మెచ్చవలెనని
సొమ్ము లెఱవుఁబెట్టు నెమ్మిమీఱ
నొరులకొఱకు తాన యుబ్బుచునుండును
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.54
అన్యేషాం భూషణైః శ్రేష్ఠైరలఙ్కృత్య
స్వకాం తనుమ్ ।
లోకే
ఖ్యాతిమభీప్సన్తో మూర్ఖాః ప్రీతా భవన్త్యహో ॥
తలఁ దాఁకినపుడు తలఁతురు
తలక్రిందై పడినయపుడు తలవరు శివునిన్
పలుగాకు లిలను సాజము
కలనాఁ డెన్నరె యదేమి
కర్మమొ వేమా. 1.55
కష్టే హరిం నరః స్తౌతి ధనాన్ధో న
స్మరత్యపి ।
దుష్కర్మ
కిమిదం, శ్రీశో ధనాఢ్యైర్నైవ చిన్త్యతే ॥
తల్లి యున్న యపుడె తనదు గారాబము
లామె పోవఁ దన్ను నరయ రెవరు
మంచికాల మపుడె మర్యాద నార్జింపు
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.56
జనన్యాం తు సజీవాయాం శోభతే
బాలచేష్టితమ్ ।
అర్జనీయం యశః
సర్వైరనుకూలే విధౌ సతి ॥
తామసంపుఁబనులు తగ వెందులకు నైన
తామసంబు నుడుగఁ దగు సుజనుఁడు
తామసంబు నెంచు ధరలోన మూర్ఖుండు
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.57
కర్తవ్యం క్రియతాం శీఘ్రమాలస్యం
త్యజ్యతాం సదా ।
ఆలస్యాత్
కార్యకర్తా యః స మూర్ఖ ఇతి గణ్యతే ॥
తుమ్మచెట్టుకు ముండ్లు తోడనే పుట్టును
విత్తులోననుండి వెడలునట్లు
మూర్ఖునకును బుద్ధి ముందుగా పుట్టును
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.58
సార్ధం ఖదిరవృక్షేణ జాయన్తే కణ్టకా
అపి ।
మూర్ఖే నాయం
క్రమః; పూర్వం మౌర్ఖ్యం, మూర్ఖస్తతో భవేత్ ॥
దాన మరసి చేయు దాత దగ్గఱఁ జేరి
వక్రభాషణములు వలుకు మొఱకు
చందనతరువందు సర్ప మున్నట్లయా
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.59
మూర్ఖా దానగుణైర్హీనా దాతౄన్
వక్రోక్తిభిః సదా ।
నాశయన్తి యథా
సర్పః ప్రాప్య చన్దనపాదపమ్ ॥
తాత జనించెఁ గన్యకకుఁ దండ్రులు తామును కుండ
గోళకుల్
మాత పరానుకూలినియె మక్కువ ద్రౌపది భర్తలేవురు
నీతులు సెప్ప పాండవుల నీతులు నిట్టివటంచు నెన్నుచు
భూతలమందు నెంతయును
బూమెలు చేసిరి వఱ్ఱివేమనా. 1.60
(ఉత్పలమాల)
కన్యకాయాః సుతో వ్యాసః కౌరవా
గోలకాస్తథా ।
పాణ్డవాః
కుణ్డకాశ్చేతి మూర్ఖో నిన్దతి భారతమ్ ॥
ధర్మ మన్న వినరు తనువు నమ్మిన నరుల్
యమునివారు వచ్చి యడలఁ జేసి
చొచ్చికట్ట తమరు చొరఁ బారఁ గలరొకో
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.61
దేహమేవ స్థిరం మత్వా ధర్మేషు
విముఖా నరాః ।
యమదూతే సమాయాతే
న శక్తా ఆత్మరక్షణే ॥
నీటిలోని వ్రాఁత నిలువక యున్నట్లు
పాటిజగతి లేదు పరము లేదు
మాటమాటకెల్ల మారును మూర్ఖుఁడు
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.62
న స్థిరం మూర్ఖవచనం జలే
లిఖితవర్ణవత్ ।
స బ్రూయాత్త్యక్తమర్యాదో భిన్నం
భిన్నం క్షణే క్షణే ॥
నీళ్ళువోసి కడిగి నిత్యము శోధించి
కూడువెట్టి మీఁదఁ గోక కట్టి
యేమిపాట్లొ పడుదు రీ దేహమునకయి
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.63
స్నాపనేనాన్నదానేన
వస్త్రాలఙ్కరణాదిభిః ।
నరైర్నశ్వరకాయార్థం
కియాన్ వా క్రియతే శ్రమః ॥
పరగఁ దా నొసఁగఁడు పరులు చెప్పినదైన
నియ్యఁజాలక విధి నెసఁగువాఁడు
పొట్టు తినెడిలండి బువ్వలుపెట్టునా
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.64
పరకీయం ధనం చాపి మూర్ఖో దాతుం న
వాఞ్ఛతి ।
పక్వమన్నం
పరేభ్యస్తు కిము దద్యాత్తుషాశనః ॥
పర్వతవనవాసి పరిణామవర్తన
కూపవాసి కెట్లు గుఱుతుపడును
బ్రహ్మదేవువెంటఁ బ్రాకృతుఁ డరుగునా?
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.65
కూపభేకసధర్మాణః పర్వతే
వన్యమశ్నతామ్ ।
తత్త్వం
మునీనాం న విదుర్బ్రహ్మాణం ప్రాకృతో యథా ॥
పాముకన్న లేదు పాపిష్ఠి దగుజీవి
యట్టిపాము చెప్పినట్టు వినును
ఇలను మూర్ఖుఁ దెల్ప నెవ్వరివశమయా
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.66
భుజఙ్గమసమః పాపీ న చాస్తి జగతీతలే ।
యథోక్తం కురుతే
సోఽపి కో మూర్ఖం శిక్షితుం క్షమః ॥
పుట్టుఫలము లేని పురుషాధములు భువిఁ
బుట్ట నేమి లేక గిట్ట నేమి
పుట్టలోన చెదలు పుట్టదా? గిట్టదా?
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.67
అప్రయోజనజన్మా యః స జాతో వా మృతోఽపి వా |
సమః స్యాత్
స్త్రీముఖా భూమ్యాం కతి జాతా మృతాః కతి ॥
పొట్లకాయ రాయి పొడుగుత్రాటను గట్ట
లీలతోడ వంక లేక పెరుఁగుఁ
గుక్క తోఁకఁ గట్టఁ గుదురునా చక్కఁగా?
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.68
సర్పశాకో బద్ధశిలః పరిత్యజతి
వక్రతామ్ ।
మూర్ఖే
శ్వపుచ్ఛే వక్రత్వం సర్వథా నాపగచ్ఛతి ॥
బట్టిపెట్టి నాల్గు బానలచమురుతో
వండి శుద్ధిచేయ దండి యగునె?
పుట్టునందుకలుగు పూర్వపుణ్యంబున్న
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.69
కషాయం వస్తు కిం స్వాదు జాయతే
తైలపాకతః ।
గుణదోషౌ
కర్మమూలౌ న మూర్ఖః శిక్షణాద్ గుణీ ॥
బండుబూతులాడు పరమనీచుండెన్న
దండివారి మేల్మి దా నెఱుఁగునె
చందనంబు ఘనత పంది యే మెఱుఁగును?
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.70
సతాం శ్రైష్ఠథం న జానన్తి మూర్ఖాః
సాధువినిన్దకాః ।
చన్దనస్య తు
సౌగన్ధ్యం కథం జానాతు సూకరః ॥
బౌద్ధమతమువారు బుద్ధి దైవం బని
యెచ్చుతక్కు వాడి తుచ్ఛమతిని
గాడిదెల గుమివలె గ్రక్కునఁ బడుదురు
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.71
బుద్ధిరేవ పరం తత్వమితి బౌద్ధాః
కువాదినః ।
అజ్ఞాః
పతన్త్యధః శీఘ్రం నమ్రశీర్షాః ఖరా ఇవ ॥
మఘవుఁ డైన నేమి మర్యాద యెఱుఁగని
వారలేల తెలిసి గౌరవింత్రు
ఉరిమి మొఱుగుకుక్క యోగినేమెఱుఁగురా
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.72
ఇన్ద్రతుల్యాతిథేశ్చాపి పూజాం న
కురుతే జడః ।
శ్వా యోగిసవిధే
చాపి కిం త్యజేద్ గుర్గురస్వనమ్॥
మంచివారు లేరు మహిమీఁద వెదకినఁ
గష్టు లెందఱైనఁ గలరు భువిని
పసిడి లేదు కాని పదడెంత లేదయా
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.73
మహాన్తో దుర్లభా లోకే సులభాః
కష్టజీవినః ।
సువర్ణం
దుర్లభం లోకే భస్మ సర్వత్ర లభ్యతే ॥
మంత్ర మెల్ల మఱచి మధురాధరముఁ గోరి
ఎట్లు మొఱకు డొడయు నెఱుగఁ గలఁడు
ఉవిదఁ జూచి పరమయోగంబు మఱచును
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.74
కామ్యేచ్ఛయా నష్టమన్త్రో న స్మరేత్
మన్త్రదం గురుమ్ ।
విస్మరన్తి జనా
యోగమపి స్త్రీదర్శనాత్ కిల ॥
మర్మ మెఱుఁగ లేని మనుజు లెల్లరు నిట్లు
మాలదాసరులకు మడుపు లిచ్చి
మహిని గాచునట్టిమనుకులం బెఱుఁగరు
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.75
మనువంశే సముత్పన్నా వయమిత్యవిచార్య
వై ।
మూఢాస్తత్త్వమజానన్తో
నమన్తి కిల పఞ్చమాన్ ॥
మాటలాడఁగలుగు మర్మము లెఱిఁగిన
పిన్న పెద్దతనము లెన్న వలదు
పిన్న చేతిదివ్వె పెద్దగా వెలుఁగదా?
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.76
శాస్త్రవిత్ స్యాన్మహాన్ లోకే, జ్ఞానం హేతుః న
వై వయః ।
దీపో
బాలకరస్థోఽపి కిం న సమ్యక్ ప్రకాశతే॥
ముక్కు త్రాళ్ళఁ గ్రుచ్చి ముఱికి పోవఁగఁ దోమి
కచ్చనీరునించి కడిగికడిగి
డొక్క తోమినంత దొరకునా మోక్షంబు?
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.77
ఘ్రాణే వస్త్రం
ప్రవేశ్యాన్తరుదరక్షాలనేన వా ।
కౌపీనశోధనైవాపి
యోగీ మోక్షం న విన్దతి ॥
ముందరిపోటులు మాన్పను
మం దెందైనను గలుగును మహిలోపల నీ
నిందలపోటులు మాన్పను[4]
మం దెచ్చట కైనఁ గలదె
మహిలో వేమా. 1.78
వ్రణస్య శస్త్రజాతస్య వర్తతే
శమనౌషధమ్ ।
నిన్దాజాతవ్రణస్యేహ
నైవాస్తి శమనౌషధమ్ ॥
మ్రాను దిద్దవచ్చు మఱివంక లేకుండ
దిద్దవచ్చు రాయి తిన్నగాను
మనసు దిద్దరాదు మహిమీఁద నెవరికి
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.79
అతివక్రౌ శిలావృక్షౌ సమీకర్తుం నరః
క్షమః ।
స్వమానసం సమీకర్తుం
న కోఽపి భువి శక్నుయాత్ ॥
మృగము మృగమనుచును మృగముల దూషింత్రు
మృగముకన్నఁ జెడుగు మూర్ఖుఁడగును
మృగముకున్న గుణము మూర్ఖునకే లేదు
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.80
నరం దృష్ట్వా “పశుప్రాయో మృగోఽయమ్” ఇతి భాషణమ్ ।
సత్యం న స్యాత్; మృగః శ్రేయాన్
మూర్ఖాత్ సర్వాత్మనా గుణైః ॥
యౌవనమునఁ జూడ నది యెఱుకే లేదు
యౌవనంబు నెంతు రధికముగను
యౌవనంబు తనకు నందకయే ముంచు
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.81
యౌవనం కాఙ్క్షతే మర్త్యః, తల్లబ్ధ్వా
మోక్షచిన్తనమ్ ।
అకృత్వా
యౌవనేనైవ నాశం సమధిగచ్ఛతి ॥
రాజుమా టనవలె రసికుఁ డాడఁగవలె
నెంతపనికి నుబికి యెగురరాదు
కదిసి యెగిరెనేని గ్రహసమానము గాదె
దొడ్డకొంచె మేల దొరకు వేమ? 1.82
రసికం మధురాలాపే రాజానం కార్యసాధనే
।
యే
జేతుమభివాఞ్ఛన్తి తే చిన్త్యన్తే గ్రహైః సమాః
ఱాయిరూపుఁ జేసి రాజుల మ్రొక్కింప
వన్నె కెక్కునటవె వైభవంబు
కర్త యెవ్వఁ డనుచు కానరు మూర్ఖులు
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.83
న శిలావిగ్రహో రాజవన్దితః
శక్తిమశ్నుతే ।
కః కర్తా కో హి
భోక్తేతి మూర్ఖో నేదం సమీక్షతే ॥
లెక్క లేనియాశ లీలమై యుండఁగాఁ
దిక్క యెత్తినరుఁడు తిరుగుఁగాక
కుక్కవంటిమనసు గూర్చుండనిచ్చునా?
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.84
ఆశాశతయుతా మర్త్యాః భ్రాన్త్యా
భువమటన్తి చ ।
శ్వసమం చపలం
చిత్తం తదేకత్ర కథం వసేత్ ॥
వనములోనఁ దిరుగువరమౌను లైనను
మనసు కుదరకున్న మమత చేత
చెడుదురన్న మొఱకు చెడుటేమి లెక్కరా?
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.85
మహర్షయో వనం ప్రాప్యాప్యలబ్ధ్వా
చిత్తనిగ్రహమ్ ।
నశ్యన్తి
చేదహఙ్కారాత్ మూర్ఖం ప్రతి తు కా కథా ॥
వాచవికిని మొగము వాచిన యట్టులు
నదియు నదియుఁ దినఁగ మొదలు వెట్ట
మరల దింక బుద్ధిమర్యాదపోయిన
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.86
కదాచిద్భుక్తభోగస్య భోగేచ్ఛా నైవ
శామ్యతి ।
నివృత్తిర్విషయాత్
యుక్తా నో చేన్మూఢో వినశ్యతి ॥
వాడవదినె కేల వావివర్తనములు
చాడిగాని కేల సత్త్వగుణము
మూఢమతుల కేల ముదముతో జ్ఞానము
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.87
బన్ధుర్న వేతి విజ్ఞానం వేశ్యాసు న
భవేద్యథా ।
తథా న నిన్దకే
సత్త్వగుణో, మూర్ఖే న సత్త్వధీః ॥
వాదబుద్ధిచేత వాదంబు లాడఁగాఁ
బూనియుందురయ్య పుడమిలోన
కర్మ మార్గమునను గడతేర లేరయా
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.88
వృథా కాలం యాపయన్తి వృథావాదరతా
జనాః ।
కర్మఠాస్త్యక్తసంసారాః
ప్రయతన్తే న ముక్తయే ॥
విష్ణుభక్తు లెల్ల వెలిబూదిపాలైరి
వాద మేల? మతవిభేద మేల?
తెలియ లింగధరులు తిరుమణి పాలైరి
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.89
వైష్ణవైః భస్మధరణాత్ శైవైః
పుణ్డ్రస్య ధారణాత్ ।
ప్రాప్తే చ
సఙ్కరే వాదో భేదో వా క్రియతే కుతః ॥
వెయ్యారునదుల జలములు
తియ్యక మఱిమునుగఁ బోవఁ ద్రిప్పట కాదా
కొయ్యగులాముకు జ్ఞానము
వెయ్యైనను తెలుపలేము వినరా! వేమా! 1.90
అజ్ఞానినో నదీస్నానగమనం స్యాత్
వృథాటనమ్ ।
ఉపదేశశతైశ్చైనం
మూర్ఖం కో వా నివారయేత్ ॥
వెఱ్ఱివేషములను వేసికోఁబోకుము
కఱ్ఱికుక్క తెలుపుగాదుసుమ్ము
పుఱ్ఱెలోనిగుణము పూడ్పింపఁజనవలె
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.91
జన్మసిద్ధం శునః కార్ష్ణ్యం
జన్మసిద్ధో గుణో నృణామ్ ।
సహైవ మృత్యునా
యాతి తస్మాత్ జ్ఞానముపార్జయ ॥
శక్తిమహిమ సోఁకి చెడిరయా పురుషులు
ముక్తిమహి మెఱుఁగక మూఢు లగుచు
ఆదిశక్తి గూడ నన్యాయమై పోయె
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.92
అజ్ఞాతమోక్షవిభవాః శాక్తేయా
భోగకామ్యయా ।
మూర్ఖాః సన్తి, ఆదిశక్తిశ్చ
వృథా భవతి దూషితా ॥
శివునిమంత్రమే యగు శ్రీహరిమంత్రము
తెలిసి తెలియలేరు తిక్కనరులు
దేవుని మఱచి తమదేహమే యందురు
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.93
శైవవైష్ణవమన్త్రాణామభేదజ్ఞానవర్జితాః
।
మూర్ఖాః “శరీరం
బ్రహ్మే”తి వాదం కుర్యురపి స్వయమ్ ॥
శ్రవణపుటము లున్న సార్థక్య మేమిరా
వినఁగవలయుఁ బెద్ద లనెడివన్ని
వినఁగ వినఁగ నీకె విశదంబులౌ సుమ్ము
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.94
శ్రోతవ్యం మహతాం వాక్యం సత్యేవ
శ్రవణేన్ద్రియే ।
శ్రవణాత్
క్రమశః సర్వం విదితం తే భవిష్యతి ॥
సత్యము విడనాడి సాహసంబులుఁ జూపి
బంటుపంతమాడు బత్తి లేక
కర్మజీవి తానుగానంగ లేఁడయా
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1,95
అభక్తః సత్యవిముఖః మూర్ఖః
సాహసకర్మకృత్ |
‘కర్తా జీవో న ఫలద’ ఇతి నో వేత్తి మన్దధీః ॥
సాధుచరిత యైనసతిసత్ప్రవర్తన
జార యే మెఱుంగు సాధుజనుని
బ్రహ్మనిష్ఠ మొఱకుప్రాకృతుఁ డెఱుఁగునా?
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.96
మూర్ఖో హి ప్రాకృతః, సన్తం
బ్రహ్మజ్ఞం జ్ఞాతుమక్షమః ।
కులటా న హి
జానాతి సాధ్వ్యాః సాధుప్రవర్తనమ్ ॥
హీనుఁ డెన్నివిద్య లిల నభ్యసించిన
ఘనుఁడు గాఁడు మొఱకుజనుఁడె గాని
పరిమళముల గర్దభముమోయ ఘన మౌనె?
విశ్వదాభిరామ వినుర
వేమ. 1.97
శాస్త్రాభ్యసనమాత్రేణ మూర్ఖో న
గుణవాన్ భవేత్ ।
సుగన్ధవస్తుభరణాత్
శ్రేష్ఠో న స్యాద్యథా ఖరః ॥
--::--
No comments:
Post a Comment